Akkuyu Nükleer Güç Santrali, Türkiye'de yapımı devam eden ilk nükleer enerji santralidir. İdari olarak Mersin ilinin Gülnar ilçesine bağlı, en yakın yerleşim merkezi Büyükeceli olan sahada inşa edilmektedir. Tesis, 27 Nisan 2023 tarihinde nükleer yakıt çubuklarının getirilmesiyle resmen nükleer tesis niteliği kazanmıştır. İlk reaktördeki elektrik üretiminin 2025 yılı dolaylarında gerçekleşmesi planlanmaktadır.
Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nin Tarihçesi
Türkiye'de nükleer santral kurulumuna yönelik yer araştırmaları ve fizibilite çalışmaları 1970'lerin başlarında yapılmıştır. Deprem güvenliği açısından Türkiye'nin güvenli bölgelerinden biri olması, nüfus yoğunluğunun düşük olması, en yüksek taşkının 6 metreyi geçmemesi, yüzey ve yer altı sularının doğal akış yönünün deniz olması, arazinin inşaata uygunluğu ile tarım, turizm ve sanayiye elverişli olmaması gibi unsurlar göz önünde bulundurularak Akkuyu sahası uygun yer olarak belirlenmiştir. 1976 yılında sahaya yer lisansı verilmiş ve 600 megawat üretim planlanarak ihaleye çıkılmıştır; fakat ihaleyi alan İsveç merkezli ASEA Atom şirketi dış kredi bulamayınca proje durmuştur. 1983 sonlarındaki görüşmelerde firmalar mali garanti istemiş, hükümetin garanti vermeyip yap-işlet-devret modeli teklif etmesiyle görüşmeler sonlanmıştır. 1998'deki üçüncü ihale ise Bakanlar Kurulu kararı ile iptal edilmiştir. Süreç, 2010 yılında Türkiye Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu arasında yapılan nükleer santral yapım anlaşmasıyla yeni bir boyut kazanmıştır. Birinci ünitenin temeli 3 Nisan 2018'de atılmış; bunu sırasıyla Haziran 2020'de ikinci, Mart 2021'de üçüncü ve Temmuz 2022'de dördüncü ünitenin temellerinin atılması takip etmiştir.
Saha Özellikleri ve Arazi Yapısı
Akkuyu sahası, idari olarak Gülnar belediyesine bağlı olup il merkezine 140 km, ilçe merkezine ise 30 km uzaklıktadır. En yakın yerleşim merkezi Büyükeceli olan sahanın çitlerle çevrili toplam alanı 986 hektar, santralin inşaat sahası ise 225 hektardır. Arazi, çevredeki bölgelerden 200 metreye ulaşan dağlarla ayrılmakta ve 4.5 km'lik asfalt bir yolla D-400 karayoluna bağlanmaktadır. İkili anlaşma sonucunda saha, Rus kamu şirketi Atomstroyexport'a bedelsiz teslim edilmiştir. İnşaat esnasında toplam 12,6 milyon metreküp kazı malzemesinin oluşacağı öngörülmekte olup bu malzemenin 4,8 milyon metreküpü dolgu malzemesi olarak kullanılacak, 7,8 milyon metreküpü ise Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından tahsis edilen alanda depolanacaktır.
Santralin Yapısı ve Teknik Özellikler
Akkuyu'da VVER-1200 olarak isimlendirilen toplam dört adet basınçlı su reaktörü bulunacaktır. Her bir ünite; reaktörle birlikte dört adet yatay buhar jeneratörü (PGV-1000MKR), dört adet reaktör soğutucu pompa ünitesi (GTsNA-1391), basınçlandırıcı ve ECCS Hidrolik akümülatörlere sahip dört dolaşım devresi ile buhar türbin tesisinden oluşmaktadır. Reaktörler, hafif suyun hem nötron yavaşlatıcısı hem de soğutucu olarak görev yaptığı, 3200 MW termal güce sahip sistemlerdir. Çekirdeğinde 163 adet yakıt demeti bulunan reaktörlerde %3.6 oranında zenginleştirilmiş U-235 izotopu kullanılacak olup 12 ayda bir yakıt ikmali yapılacaktır. Tesis, çelik astarlı ön gerdirmeli betonarme ve döküm betonarmeden oluşan iki katlı koruma katmanına sahiptir. İlk katın tabanında 169 ton ağırlığında, 5,8 metre yüksekliğinde ve 6,1 metre çapında bir kor tutucu (core catcher) yer almaktadır. Güvenlik; kontrol çubukları, aktif ve pasif acil durum kor soğutma sistemleri, acil durum borik asit enjeksiyon sistemi, buhar üreteci soğutma sistemi ile reaktör kalbi ve yakıt havuzundan acil durum ısı çekişiyle desteklenmektedir.
Enerji Kapasitesi ve Satın Alma Koşulları
Her bir güç ünitesinin üreteceği brüt miktar 1198 MW'tır. Bu üretimin yaklaşık %7'si ünitenin kendi tüketimi için kullanılacak olup net üretim miktarı ünite başına 1114 MW'tır. Dört güç ünitesi baz yük güçte çalışırken elektrik üretim miktarının yılda 34.790 milyon kW/saat'e ulaşması hedeflenmektedir. Türkiye Cumhuriyeti, 1. ve 2. ünitelerde üretilecek elektriğin %70'i ile 3. ve 4. ünitelerde üretilen elektriğin %30'unu, her bir ünitenin devreye girişini takip eden 15 yıl süresince 12,35 sent/kWh (vergiler hariç) tarifesiyle satın alacaktır. Santralin tam faaliyete geçmesinden 8 yıl sonra Türkiye'deki enerji tüketiminin %5,5'ini, alım garantisi bittiğinde %4'ünü, tahmini ekonomik ömrünün sonu olan 2082'de ise %1,8'ini karşılayacağı tahmin edilmektedir.