Ağaca Köyü, Karadeniz Bölgesi sınırlarında yer alan Çankırı ilinin Çerkeş ilçesine bağlı, sakinliği ve doğal güzellikleriyle dikkat çeken tarihi bir yerleşim alanıdır. Deniz seviyesinden 1331 metre yükseklikte (rakım) konumlanan yerleşim yeri, Çankırı il merkezine 132 kilometre, Çerkeş ilçe merkezine ise 12 kilometre uzaklıktadır. Köy, coğrafi konumu itibarıyla Çerkeş'in güneybatısında yer almakta olup, 18.78 numaralı Kızılcahamam-Çerkeş il yolu üzerinde bulunmasıyla ulaşım kolaylığı sağlamaktadır.
Ağaca Köyü'nün Tarihçesi ve İdari Gelişimi
Köyün geçmişi yazılı arşivlerde oldukça eskiye dayanmaktadır. Yerleşimin bilinen eski adı, 1896 yılına ait tarihi Osmanlı 'salname' belgelerinde Ağaköy olarak geçmektedir. İdari yapı bakımından daha önceleri Yoncalı köyüne bağlı bir mahalle olan Ağa mahallesi statüsündeyken, 6 Mart 1947 tarihli kararla bağımsızlık kazanmış ve 'Ağaca' adıyla köy statüsüne kavuşmuştur.
Akhasan Barajı ve Doğa Dönüşümü
Köyün yakın tarihindeki en büyük dönüm noktalarından biri çevresinde yapılan baraj çalışması olmuştur. Ağaca, Akhasan Barajı'nın inşasıyla birlikte kısmen Akhasan baraj gölü sularının altında kalmıştır. Bu durum köyün yerleşim düzenini ve coğrafi yapısını değiştirirken, bölgeye göl manzaralı farklı bir atmosfer kazandırmıştır. Özellikle baraj gölünün sunduğu manzara, doğa ve tarih severler için köyü keşfetmeye değer bir yer haline getirmektedir.
Nüfus Yapısı ve Günümüzdeki Durumu
Ağaca Köyü'nün nüfus verileri incelendiğinde, yıllar içinde göç hareketliliğine bağlı olarak nüfusun değişim gösterdiği görülmektedir. 1965 Genel Nüfus Sayımı idari bölünüş kayıtlarında köy nüfusu 214 kişi olarak belirlenmişken; bu sayı 1985 yılında 137'ye, 1990'da 121'e, 2000 yılında ise 93'e düşmüştür. Yakın dönem verilerine bakıldığında ise köy nüfusu 2012'de 89, 2018'de 93 ve en son 2021 yılı resmi verilerine göre 73 kişi olarak kaydedilmiştir. İdari olarak muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilen köy, günümüzde sessiz ve huzurlu bir yaşam alanı sunmaya devam etmektedir.