Marmara'nın Zengin Tarihli Merkez İlçesi: Adapazarı
Sakarya ilinin merkez ilçesi olan Adapazarı, deniz seviyesinden ortalama 29 metre yükseklikte, Akova adı verilen son derece verimli bir ova üzerinde konumlanmıştır. Coğrafi ve tarihi önemiyle öne çıkan ilçe, 2020 yılı itibarıyla 279.127 kişilik bir nüfusa sahiptir. Yüzölçümü 324 kilometrekare olan bu bölge, tarih boyunca farklı kültürlerin bir arada yaşadığı, tarım ve sanayinin harmanlandığı çok yönlü bir merkez haline gelmiştir.
İlk Çağlardan Günümüze Tarihsel Miras
Adapazarı ve çevresinde İlk Çağlar'da öncelikle Bitinyalıların, ardından ise Bizanslıların yaşadıkları bilinmektedir. Bölgenin günümüze ulaşan en önemli tarihi eseri, Bizans İmparatoru II. Jüstinyanus tarafından inşa ettirilen ünlü Beşköprü (Sangarios Köprüsü)'dür. Bilimsel araştırmalar, eski adı Sangarios olan Sakarya Nehri'nin birkaç asır öncesine kadar biri Beşköprü'nün altından, diğeri ise bugünkü yatağından olmak üzere iki farklı koldan aktığını ortaya koymaktadır.
Osmanlı Dönemi ve Ticaretin Kalbi: Adapazarı
Adapazarı, 1400 yılında Timur'un Sivas'taki zulmünden kaçan 400 Ermeni muhacir aile tarafından kurulmuş ve liderlerinin isminden dolayı ilk olarak "Donigaşen" adını almıştır. Zamanla Türk hanelerinin yerleşmesi ve yerel Müslümanların katılımıyla Türkçe "Adacık" ve "Ada" adıyla anılmıştır. Deprem ve yangınlarla mimarisi değişse de günümüzde mevcudiyetini koruyan Orhan Camii, Osmanlı döneminin en önemli ayak izlerini taşımaktadır. Başta köy olarak kurulan yerleşim, ziraatın canlanması üzerine pazarıyla ilgi çekerek 16. yüzyılda "Ada Nahiyesi"ne, 18. yüzyılda ise Kocaeli vilayetine bağlı "Ada Kazası"na dönüşmüştür. 19. yüzyılda Semerciler, Tığcılar, Hasırcılar, Papuçcular ve Çıracılar mahallelerinin kurulması ve Sakarya Nehri'nin iki kolu arasındaki pazardan ötürü gerçek bir "Adapazarı" kimliği kazanmıştır. 1868'de belediye teşkilatının kurulmasının ardından, 1877-78 Osmanlı-Rus Harbi (93 Harbi) sonrasında Kafkasya ve Rumeli'den gelen göçlerle adeta bir "Der Saadet" hüviyeti kazanmıştır. Tarihi Uzun Çarşı ve Orta Camii civarındaki dükkanlar, dönemin Rum ve Ermeni tüccarlarının ticari faaliyetlerine ev sahipliği yapmıştır.
Cumhuriyet Dönemi, Deprem ve Güçlü Sanayi
I. Cihan Harbi sonrasında 3 kez Yunan ve işbirlikçilerinin işgaline maruz kalan Adapazarı, Çerkez Ethem Kuvvetleri ve Halit Molla liderliğindeki Mahalli Milis Kuvvetleri sayesinde 21 Haziran 1921'de düşman işgalinden kurtarılmıştır. Cumhuriyet döneminde Akova'da ziraat ağırlıklı bir gelişim gösteren ilçede Şeker Fabrikası, Ziraat Aletleri Fabrikası ve Vagon Fabrikası gibi tesislerin kurulmasıyla, Karadeniz sahillerinden, Bulgaristan ve Yunanistan'dan yoğun göçler gerçekleşmiştir. Uzun yıllar Kocaeli'ye bağlı olan Adapazarı, 17 Haziran 1954 tarihinde TBMM'de kabul edilen yasayla "Sakarya" adıyla vilayet haline gelmiş ve ilin merkez ilçesi olmuştur. 17 Ağustos 1999 depreminde büyük hasar görerek resmi kayıtlara göre 3.988 kişinin hayatını kaybettiği, 5.180 kişinin yaralandığı ilçe, deprem sonrasında yeniden yapılanmıştır. Günümüzde BDS, Otosan, Otokar, Toyota ve Goodyear gibi dev fabrikaların bulunduğu geniş bir otomobil endüstrisine sahip olan Adapazarı; şeker, ipek, yağ ve kereste endüstrileri ile fındık üretimiyle bölge ekonomisinin en önemli lokomotiflerinden biridir.