Abdullahın Düzü, Diyarbakır ilinin Bismil ilçesine bağlı Salat köyü yakınlarında yer alan ve Erken Kalkolitik Çağ'a tarihlenen arkeolojik bir höyüktür. Diyarbakır il merkezinin doğusunda, Bismil ile Batman arasında konumlanan bu tarihi yerleşim yeri, Yukarısalat ile Salat köyleri arasında bulunmaktadır. Coğrafi olarak Dicle Nehri'nin kuzeyinde, Salat Çayı'nın ise doğu kıyısında yer alan tepe, Aşağı Salat Höyüğü'nün 1,5 kilometre güneydoğusunda konumlanmaktadır.
Höyüğün Yapısı ve Fiziksel Özellikleri
Yapılan araştırmalara göre Abdullahın Düzü, 100 metre çapında ve 1 ila 2 metre yükseklikte bir tepe görünümündedir. Yüzey buluntularının dağılımına bakılarak, yerleşimin 1-2 hektarlık bir alana yayılmış küçük bir yerleşim yeri olduğu tahmin edilmektedir. Günümüzde höyük alanında tarım faaliyetleri yürütülmekte olup, bu faaliyetler nedeniyle alanda bir miktar tahribat meydana geldiği gözlemlenmiştir.
Arkeolojik Çalışmalar ve Keşif Süreci
Höyükteki arkeolojik tespitler yüzey araştırması yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Abdullahın Düzü, Guillermo Algaze başkanlığındaki araştırma ekibinin Batman Çayı'nın Dicle Nehri ile birleştiği nokta ile Batman arasındaki 40 kilometrelik mesafeyi, 3-4 kilometre genişliğinde bir şerit halinde taraması esnasında keşfedilmiştir. Elde edilen yüzey buluntuları, höyüğün Erken Kalkolitik Çağ'a tarihlenen tek tabakalı bir yerleşim olduğunu göstermektedir.
Buluntular ve Halaf Kültürü Çanak Çömlekleri
Yüzey toplamaları sırasında alandan Halaf dönemine ait çanak çömlek parçaları toplanmıştır. Bulunan boyalı Halaf seramikleri arasında açık ağızlı omurgalı kaseler ile dışa hafif açılan gövdeli kaplara ait parçalar öne çıkmaktadır. Buluntuların hamur yapısının çok az kum katkılı olduğu ve açık pembemsi devetüyü rengi taşıdığı saptanmıştır. Çanak çömlek parçalarının neredeyse tamamı açık renk astara sahip olup, kırmızılı kahverengi boyalarla bezenmiştir. Bezemelerde ağız kısmında band, dalga motifi, zigzag bezeme, içi noktalı kafes motifi ve dal motifi gibi Halaf kültürüne özgü desenler görülmektedir.
Bölgesel Denklik ve Benzerlikler
Abdullahın Düzü'nde bulunan çanak çömlekler, bölgedeki diğer Erken Kalkolitik Çağ yerleşimlerindeki çanak çömlek yapılarıyla benzerlik göstermektedir. Alandaki buluntular, özellikle Karavelyan ve Çola Avika yerleşimlerinden elde edilen seramik örnekleri ile denklik taşımaktadır.