15 Temmuz Şehitler Köprüsü, eski adıyla Boğaziçi Köprüsü ya da halk arasındaki bilinen adıyla Birinci Köprü, Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan, İstanbul Boğazı üzerindeki ilk asma köprüdür. Köprünün ayakları Avrupa Yakası'nda Ortaköy, Anadolu Yakası'nda ise Beylerbeyi semtlerinde yer almaktadır. Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Avrasya Tüneli ile birlikte kentin iki yakası arasındaki kesintisiz kara ulaşımının en önemli halkalarından birini oluşturur.
Boğaz'ı Birleştirme Fikrinin Tarihçesi
İstanbul Boğazı'nın iki yakasını birleştirmek antik çağlardan beri süregelen tarihi bir fikirdir. Tarihsel gerçeklere göre, bu köprüyü ilk gerçekleştiren kişi İÖ 522-486 yılları arasında hüküm süren Pers Kralı I. Darius olmuştur. Kral Darius, İskit seferi sırasında askerlerini mimar Mandrokles'in yan yana dizip birbirine bağladığı gemi ve sallardan oluşan bir köprü üzerinden karşıya geçirmiştir. Yüzyıllar sonra, 1503 yılında ünlü sanatçı ve mühendis Leonardo da Vinci, dönemin Osmanlı Padişahı II. Bayezid'e bir mektupla başvurarak Haliç ve gerekirse Boğaz üzerinde bir köprü inşa etmeyi önermiştir.
Modern Girişimler ve Projeler
1900 yılında Fransız mühendis Arnaudin, biri Sarayburnu-Üsküdar diğeri ise Rumeli Hisarı-Kandilli arasında olmak üzere iki ayrı noktadan geçecek bir demiryolu köprüsü tasarlamış ancak onay alamamıştır. Aynı yıl Bosphorus Railroad Company şirketi de "Hamidiye" adını verdikleri, Kuzeybatı Afrika mimarisinden esinlenmiş süslü kâgir ayaklara sahip bir asma demir örgü köprü projesi sunmuş, fakat padişah II. Abdülhamid tarafından kabul görmemiştir. Cumhuriyet döneminde ise iş adamı Nuri Demirağ, 1931 yılında Amerikan Bethlehem Steel Company firmasıyla anlaşarak Atatürk'e bir köprü projesi sunmuş, 1950 yılına kadar süren çabalarına rağmen bu tasarı da hayata geçirilememiştir.
İlerleyen yıllarda Alman Krupp firması ve Paul Bonatz'ın çalışmaları, ardından 1955'te De Leuw, Cather and Company firmasının incelemeleri sonucunda Steinman, Boynton, Granquist and London firmasına bir proje hazırlatılmıştır. Ancak bu girişimler mali ve idari engeller sebebiyle yarıda kalmıştır. 1958'de ise Gerd Lohmer'in öngerilimli betondan tasarladığı germe köprü önerisi, boğaza bir asma köprünün daha çok yakışacağına karar verilmesi üzerine reddedilmiştir.
Köprünün İnşaatı ve Açılış Süreci
Gelişen teknolojiyle birlikte eski projelerin yetersiz kalması üzerine 1968 yılında İngiliz Freeman, Fox and Partners firması ile yeni bir tasarım anlaşması yapılmıştır. İnşaat ihalesini ise Alman Hochtief AG ve İngiliz Cleveland Bridge and Engineering Company ortaklığı kazanmıştır. Köprünün yapımına 20 Şubat 1970 tarihinde başlanmıştır. İnşaat kapsamında Mart 1970'te Ortaköy ve Beylerbeyi ayaklarının kazısı yapılmış, 4 Ağustos 1971'de kule montajına girişilmiştir. Ocak 1972'de kılavuz telin çekilmesiyle iki yaka ilk kez birleşmiş, Aralık 1972'den itibaren ise tabliyelerin montajına köprünün ortasından başlanarak iki uca doğru eş zamanlı şekilde devam edilmiştir.
Köprünün yapımı 1 Haziran 1973 tarihinde tamamlanmış ve 30 Ekim 1973 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 50. yıldönümü şerefine dönemin cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından düzenlenen devlet töreniyle resmi olarak hizmete açılmıştır. İnşa edildiğinde dünyanın en uzun dördüncü asma köprüsü unvanını taşırken, 2012 yılı itibarıyla listede yirmi birinci sırada yer almaktadır. 26 Temmuz 2016 tarihinde köprünün adı, askerî darbe girişimi sırasında köprüde hayatını kaybeden vatandaşların anısına 15 Temmuz Şehitler Köprüsü olarak değiştirilmiştir.
Teknik Özellikler ve Trafik Bilgileri
Tasarımı Gilbert Roberts, William Brown ve Michael Parsons tarafından yapılan 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, toplamda 1.560 metre uzunluğa, 33,40 metre genişliğe ve 165 metre kule yüksekliğine sahiptir. Denizden yüksekliği (alt açıklığı) 64 metre olan asma köprünün en geniş açıklığı ise 1.074 metredir. Karayolları Genel Müdürlüğü'nün mülkiyetinde bulunan bu köprüden günde ortalama 200.000 araç geçiş yapmaktadır. 13 Ocak 2025 itibarıyla köprü geçiş ücreti 47 Türk lirası (yaklaşık 1,25 euro) olarak belirlenmiştir.