Ulus Meydanı'nın Modernist Yapısı: 100. Yıl Çarşısı
Ankara'nın Altındağ ilçesine bağlı tarihi Ulus semtinde, Atatürk Bulvarı ile Cumhuriyet Caddesi’nin kesiştiği köşede yer alan 100. Yıl Çarşısı ve Büro Binaları, 1967-1981 yılları arasında inşa edilmiş çok katlı bir alışveriş ve ofis kompleksidir. Anafartalar Çarşısı ve Ulus İş Hanı’nın ardından Ulus Meydanı çevresinde yükselen üçüncü modernist çarşı yapısı olan bu kompleks, bünyesinde alışveriş alanları, ofisler, 1200 kişilik çok amaçlı bir salon ve sanat galerisi barındırmaktaydı.
Millet Bahçesi'nden Çarşı Projesine Tarihsel Dönüşüm
Çarşının bulunduğu alan, 19. yüzyılın son çeyreğinde eski bir mezarlık üzerinde kurulan Millet Bahçesi'ne ev sahipliği yapmaktaydı. Cumhuriyet döneminde "Şehir Bahçesi ve Çarşısı" adını alan bu alan, İttihat ve Terakki binasının tam karşısında yer almaktaydı. 1950'li yıllarda önemini yitiren alandaki dükkanlar, yanan Öğretmen Okulu binasının enkazının kaldırılması sırasında, 1955'te yıkılan dükkanların yerine hizmete girdi. Ankara Valiliği, Millet Bahçesi'nin bulunduğu bu değerli noktada daha büyük bir çarşı ve iş hanı yapılmasına karar vererek 1967 yılında ulusal bir mimari proje yarışması düzenledi.
Yarışma Süreci ve Tasarım Ortaklığı
1967 yılındaki ulusal yarışmanın seçici jürisi Orhan Alsaç, Şevki Vanlı, Neriman Birce, Sahih Öke, Ferzan Baydar, Vahit Erhan ve Muammer Özdemir gibi önemli isimlerden oluşuyordu. Yarışma sonucunda, Semra Dikel ve Orhan Dikel ikilisinin hazırladığı mimari proje birincilik kazandı. İnşaatı 1981 yılında tamamlanan yapı, Mustafa Kemal Atatürk'ün doğumunun yüzüncü yılı anısına 100. Yıl Çarşısı ve İş Hanı adı ile hizmete açıldı.
Yıkım Tartışmaları ve Kentsel Meydan Anketi
2000'li yıllardan itibaren Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin gündeme getirdiği Ulus Meydanı yenileme çalışmaları kapsamında yapının yıkılması planlandı. Ankara Mimarlar Odası'nın 2005 yılında yapıyı kültür varlığı olarak tescil edilmesi yönündeki başvurusu olumsuz sonuçlanınca, uzun yıllar sürecek koruma ve yıkım tartışmaları başladı. 2006 yılında hazırlanan imar planları mahkeme kararlarıyla iptal edilmiş, 2020 yılındaki yıkım ihalesi ise mahkeme kararıyla durdurulmuştu. Sonrasında belediye tarafından Başkent Mobil uygulaması üzerinden bir anket düzenlendi. Ankete katılan 28 bin 765 vatandaşın yüzde 69'unun Ulus'a kentsel bir meydan yapılmasını tercih etmesiyle, 17 Kasım 2022 tarihinde yıkım ihalesi duyuruldu ve yapının 2022-2023 yılları arasında yıkım süreci tamamlandı.