Gence topraklarında 1893 senesinde dünyaya gözlerini açan Yunus Hazarlı, ömrünü Türk dünyasının bağımsızlığına adamış seçkin bir askerdir. Aynı zamanda Yunis Şekerov adıyla da tanınan bu kahraman, hem Azerbaycan Cumhuriyeti Ordusu hem de Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde albay rütbesiyle üstün hizmetler vermiştir. Kafkasya'nın karlı geçitlerinden Anadolu'nun sıcak düzlüklerine uzanan bu benzersiz askeri serüven, iki kardeş cumhuriyetin varoluş mücadelesine adanmış otuz yılı aşkın bir sadakat destanıdır.
Azerbaycan Ordusunda İlk Görevi ve Kahramanlıkları
Gence'de tamamladığı orta öğreniminin ardından askeri eğitim alma kararı veren Hazarlı, Tiflis askeri okuluna kaydolmuştur. Buradaki eğitimini başarıyla tamamlayarak 1917 yılında mezun olmuş ve hemen ardından Müslüman Kolordu piyade alayında müfreze komutanı olarak göreve başlamıştır. Piyade alayında müfreze komutanı olarak adım attığı askeri hayatı, kısa sürede çetin mücadelelerle dolu bir sürece evrilmiştir. Kolordunun Gence'ye intikal etmesinin ardından, 1918 yılında bölgede kurulan Azerbaycan Özel Kolordusu bünyesinde vatan hizmetini sürdürmüştür. Kafkas İslam Ordusu karargahında bir dönem ayrıca posta memurluğu görevi de yürütmüştür. Ancak Hazarlı'nın asıl gücü savaş meydanlarındaki cesaretinde sakıydı. Takvimler Haziran 1918'i gösterdiğinde, V. Kafkas Tümeni On Üçüncü Piyade Alayı birinci tümenine müfreze komutanı olarak tayin edilmiştir. Bu kritik atama, onun askeri dehasını ve yiğitliğini sergileyeceği büyük muharebelerin başlangıcı olmuştur. Hazarlı'nın katıldığı ve üstün yararlılık gösterdiği askeri harekatlar şunlardır:
- Göyçay, Ucar ve Ağsu'nun düşman işgalinden temizlenmesi
- Şamahı, Kobustan ve Bakü'nün kurtarılması savaşları
- Zengezur muharebeleri ve Gence ile Karabağ isyanları
Bakü'nün kurtuluşunda da ön saflarda yer alan Hazarlı, gösterdiği olağanüstü cesaret sayesinde birliğinin komutanlığına terfi ettirilmiştir.
Bolşevik İşgali ve Anadolu'ya Geri Çekilme
Azerbaycan'ın bağımsızlık mücadelesi 1920 yılında çok daha zorlu bir aşamaya gelmiştir. Yunus Hazarlı, 1920'de atıcı tabur komutanı olarak Zengezur muharebelerine katılmıştır. Buradaki hizmetlerinin ardından Ağdam Merkez Komutanlığı görevine getirilmiştir. Ancak ülkesinin Bolşevikler tarafından işgal edilmesi üzerine, Mayıs 1920'de patlak veren tarihi Gence ayaklanmasında yer almıştır. Gence savunmasında günlerce direndikten sonra Karabağ'a geçerek mücadelesine orada devam etmiştir. Burada, Haziran 1920'de Nuru Paşa önderliğinde başlatılan Karabağ ayaklanmasına katılarak işgalci güçlere karşı koymuştur. Ayaklanmanın başarısızlıkla sonuçlanması, Azerbaycan ordusunun kalan unsurları için zorlu bir hicret dönemini başlatmıştır. Sovyet işgal kuvvetlerine karşı başkaldıran ancak başarılı olamayan vatansever askeri birliklerin bir kısmı Zengezur'u aşarak Nahçıvan'a sığınırken, diğer bir kısmı ise Hudaferin istikametinden İran'a geçip Türkiye topraklarına doğru yürüyüşe geçmişlerdir. Azerbaycan birliklerine komuta eden Nuh Bey Sofiyev, sınır hattına ulaştıklarında idareyi Samet Bey Rafibeyli'ye devretmiştir. Samet Bey komutasındaki bu inançlı asker grubu, zorlu yolları aşarak önce Doğubayazıt'a ulaşmıştır. Haziran ve Temmuz aylarında Hasankale ile Erzurum'a vararak Anadolu'daki kardeşleriyle kucaklaşmışlardır.
Türk Kurtuluş Savaşı ve TSK Yılları
Erzurum'a ulaşan Karabağ Süvari Alayı, milli mücadele ordusunun On İkinci Tümenine dahil edilmiştir. Yunus Hazarlı'nın da içinde bulunduğu askeri unsurlar, Dokuzuncu Piyade Tümeni bünyesinde Kars muharebelerine katılarak Doğu Cephesi'nde destan yazmışlardır. Diğer topçu bataryaları ile piyade müfrezeleri de farklı tümenlere dağıtılarak Anadolu topraklarının savunmasında aktif roller oynamıştır. Vatanının işgaline boyun eğmeyen ve Türk milletinin bağımsızlıgı için canını dişine takan Hazarlı, Anadolu topraklarındaki kardeşleriyle omuz omuza vererek Türk Kurtuluş Savaşı'nın birçok kritik safhasında aktif rol oynamıştır. Savaşın kazanılmasının ardından yeni kurulan Türk ordusunda kalmayı tercih etmiştir. Tam otuz yıl boyunca Türk Silahlı Kuvvetleri'nde şerefle hizmet etmiştir. Bu uzun ve şerefli hizmet süresinin sonunda Albay rütbesine yükselerek emekli olmuştur. Yunus Hazarlı, hem Azerbaycan'ın hürriyeti hem de Türkiye'nin kuruluşu için savaşmış unutulmaz bir Türk subayıdır.