Karadeniz'in hırçın dalgalarını ve kültürel zenginliğini kemençesinin telleriyle dünyaya duyuran Yaşar Turna, 1931 yılında Artvin'in Arhavi ilçesinde dünyaya gözlerini açtı. Küçük yaşlarda Rizeli bir kemençe icracısına duyduğu derin hayranlıkla bu eşsiz enstrümana gönül veren sanatçı, kendi imkanlarıyla ürettiği sazıyla kısa sürede sıra dışı bir yeteneğe dönüştü. 'Kemençeci Yaşar' adıyla Karadeniz halkının kalbinde taht kuran usta müzisyen, derlediği otantik ezgiler ve 1968 yılında imza attığı Türkiye'nin ilk Lazca plağı sayesinde kültürül bir mirası geleceğe taşıdı. Hayatını adadığı bu geleneksel müziği hem yurt içinde hem de uluslararası festivallerde icra ederek geniş kitlelere ulaştırmayı başardı.
Kendi Sazını Üreten Bir Ustanın Doğuşu
İlk ve ortaöğrenimini doğup büyüdüğü Arhavi'de tamamlayan genç Yaşar'ın hayatı, Karadeniz ezgilerinin büyüsüne kapılmasıyla bambaşka bir yön kazandı. Bölgenin usta müzisyenlerini dinleyerek büyüyen Turna, henüz çocuk denecek yaşta kemençe çalmaya odaklandı. Maddi imkânsızlıklara rağmen pes etmeyerek kendi kemençesini bizzat kendisi imal etti. Bu erken yaşta sergilediği azim, onun kısa sürede enstrüman üzerinde tam bir hakimiyet kurmasını sağladı. Henüz 18 yaşına bastığında yörede parmakla gösterilen bir kemençe üstadı haline gelmişti. Zamanla kazandığı yüksek itibar, asıl ismini gölgede bırakarak onun 'Kemençeci Yaşar' ve Lazca 'Arkaburi Yaşari' isimleriyle anılmasına yol açtı.
Laz Müziğinde Tarihi Bir Dönüm Noktası
Yaşar Turna, sadece bireysel bir icracı olmakla kalmayıp Doğu Karadeniz kültürünü kurumsallaştıran adımlar da attı. Arhavi'de kurduğu Folklor Derneği çatısı altında yüzlerce gence Karadeniz halk danslarını aşıladı. Onlara Laz horonlarının inceliklerini öğretti. Bölgenin otantik melodilerini kaybolmaktan kurtarmak amacıyla titiz derleme çalışmaları yürüttü. Bu çabaların en görkemli meyvesi ise 1968 yılında hayat buldu. Türkiye genelinde büyük yankı uyandıran ilk Lazca plak çalışmasını piyasaya sürdü. Sanatçı, kendine has dinamik ve duygulu yorumuyla geleneksel ezgilerin nesiller boyu aktarılmasında köprü vazifesi gördü. Kemençesiyle yurt dışında ve Türkiye'de pek çok önemli festivalde sahne alarak horon ekiplerinin ritmini belirledi. 1970'li yıllardan sonra Karadeniz müziği yapan pek çok popüler isme kendi özgün bestelerini ve derlemelerini cömertçe sundu. Ne yazık ki bu albüm kayıtlarında ismi hiçbir zaman resmi olarak belirtilmedi.
Kemençeci Yaşar'ın Karadeniz müzik kültürüne kazandırdığı başlıca değerler şunlardır:
- Türkiye'deki ilk Lazca plak çalışmasını 1968 yılında yayınlaması,
- Kendi kurduğu Folklor Derneği bünyesinde gençlere geleneksel Laz horonlarını öğretmesi,
- Kemençenin klavye kısmını uzatarak enstrümanın melodik yapısını genişletmesi ve şarkılara da eşlik edebilir hale getirmesi,
- Yaptığı kaliteli enstrümanlarla Amerikalı müzisyenlerin ilgisini çekerek kemençeyi dünyaya ihraç etmesi.
Kemençe Tasarımında Devrim ve Uluslararası İlgi
Büyük usta, müzisyenliğinin yanı sıra çalgı yapım tekniğinde çığır açan bir mucitti. Klasik kemençenin melodik sınırlarını aşmak isteyen Turna, enstrümanın klavye boyunu uzatarak devrim niteliğinde bir yeniliğe imza attı. Bu sıra dışı tasarım sayesinde kemençe, geleneksel hızlı horonların ötesinde yavaş şarkılara ve duygusal türkülere de mükemmel şekilde eşlik edebilir hale geldi. Ortaya koyduğu bu yenilikçi işçilik, sınırları aşarak Amerikalı sanatçıların da dikkatini çekti. Amerika'dan gelen yoğun siparişler sayesinde Karadeniz kemençesi dünyada tanınan bir enstrümana dönüştü. Kültürel katkılarından dolayı ömrü boyunca sayısuz onur belgesi, plaket ve ödülle taltif edilen değerli sanatçı, 12 Ekim 1990 tarihinde doğduğu topraklar olan Arhavi'de hayata gözlerini yumdu. Geride kültürel bir hazine bırakan Turna, evli ve beş çocuk babasıydı.