Türkiye'nin tıp, akademi ve siyaset tarihindeki en önemli isimlerden biri olan Peyman Türkan Akyol, 12 Eylül 1928 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Kurmay subay olan babasının görevi dolayısıyla çocukluk yıllarını Anadolu'nun dört bir yanında geçiren Akyol, hem hekim hem siyasetçi kimliğiyle ülkesinin ilk kadın bakanı ve Ankara Üniversitesi rektörü unvanlarını kazanarak tarihe geçti. Zorlu bir eğitim sürecinin ardından tıp alanında uzmanlaştı. Akademik kariyerinde hızla yükselen bu değerli bilim kadını, 7 Eylül 2017 tarihinde Ankara'da hayata veda edene kadar topluma hizmet etti.
Eğitim Hayatı ve Akademide Zirveye Uzanan Yolculuk
Babasının mesleği nedeniyle ilkokul yıllarında neredeyse her yıl farklı bir Anadolu şehrinde eğitim gören Türkan Akyol, bu sayede ülkesinin farklı renklerini erken yaşta tanıma fırsatı buldu. Ortaöğrenimini tamamlamak &u00fcrerere adım attığı İstanbul Erenköy Kız Lisesi'ne 1944 yılında kaydolan Akyol, 1947 yılında bu köklü okuldan mezun oldu. Aynı yıl Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne girdi. Tıp eğitimini 1953 yılında bitirdi. Dahiliye ve Göğüs Hastalıkları alanlarında uzmanlık çalışmalarını tamamlayan Akyol, 1954 yılında mezun olduğu fakültenin asistan kadrosuna kabul edildi.
Akademik kariyer basamaklarını büyük bir özveriyle tırmanan başarılı hekim, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi bünyesinde 1965 yılında doçentlik unvanını alırken, 1970 yılında profesörlük kadrosuna atandı. Bu süreçte bilgi birikimini yurt dışına taşıdı. Akyol, 1959 ile 1962 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri'nde araştırmacı olarak görev yaptı. Ayrıca 1965 yılında Fransa'da ve daha sonra Hollanda'da tıp eğitimi üzerinde kısa süreli akademik çalışmalar yürüttü. Tıp eğitiminde yeni yaklaşımları inceledi. Akademik çalışmaları sırasında uluslararası deneyim kazanmaya da önem veren Akyol, şu ülkelerde araştırmalarda bulunmuştur:
- Amerika Birleşik Devletleri (Araştırmacı hekim olarak görev yapmıştır.)
- Fransa (Tıp eğitimi üzerine çalışmalar gerçekleştirmiştir.)
- Hollanda (Kısa süreli tıp eğitimi programlarına katılmıştır.)
Siyasi Sahne ve Türkiye'nin İlk Kadın Bakanı Unvanı
Türkan Akyol'un yaşamındaki en önemli dönüm noktalarından biri 1971 yılındaki askeri muhtıra dönemiyle gerçekleşti. 12 Mart 1971 askeri muhtırasının ardından 19 Mart günü Nihat Erim tarafından kurulan 33. Hükümet'e davet edilen Akyol, 25 Mart 1971'de parlamento dışından bağımsız olarak Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı olarak atandı. Bu atamayla birlikte Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk kadın bakanı unvanını elde ederek siyasete adını altın harflerle yazdı. Yaklaşık dokuz ay boyunca sürdürdüğ&u00fc bu görevin ardından, 13 Aralık 1971 tarihinde bakanlıktan istifa etti. İstifasının ardından hemen Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki profesörl&u00fck görevine yeniden dönüş yaptı. Akademik çalışmalarına kaldığı yerden devam etti.
Siyasete olan ilgisi ve toplumsal sorumluluk bilinci, onu 1983 yılında yeni bir oluşumun içine çekti. Erdal İnönü'nün yaptığı özel davet üzerine Sosyal Demokrasi Partisi'nin (SODEP) kurucu üyeleri arasında yerini alan Akyol, partinin Genel Başkan Yardımcılığı görevini üstlendi. Siyasi yelpazedeki birleşme süreçlerinde de aktif rol aldı. Halk•ıçı Parti ile SODEP'in 3 Kasım 1985'te birleşmesiyle kurulan Sosyaldemokrat Halk•ıçı Parti'nin (SHP) kadrolarında çalışmaya devam etti. Demokratik mücadelesini parlamentoya taşımak isteyen Akyol, 29 Kasım 1987 tarihinde gerçekleştirilen 18. Dönem milletvekilliği genel seçimlerinde İzmir Milletvekili olarak TBMM'ye girdi. Dönem sonunda milletvekilliği görevi tamamlanıca yine tıp fakültesindeki öğretim üyeliğine geri döndü. Siyasi yaşamı boyunca farklı demokratik platformlarda görev alan Türkan Akyol'un üye olduğu ve kurucuları arasında yer aldığı partiler şunlardır:
- Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) (Kurucu üye ve Genel Başkan Yardımcısı olarak görev almıştır.)
- Halk•ıçı Parti (HP) (SODEP ile birleşen siyasi oluşumdur.)
- Sosyaldemokrat Halk•ıçı Parti (SHP) (İzmir Milletvekili seçildiği ve Devlet Bakanı olarak hizmet ettiği partidir.)
Koalisyon Dönemleri ve Küresel Temsil
Seçimlerin net bir çoğunluk vermediği 1991 yılı sonrasındaki koalisyonlar döneminde Türkan Akyol tekrar aktif görev aldı. Erdal İnönü'nün Başbakan Yardımcısı olarak yer aldığı 49. Demirel Hükümeti'nde, 22 Şubat 1992 tarihinde dışarıdan kadın işlerinden sorumlu Devlet Bakanı olarak görevlendirildi. 1993 yılında Turgut Özal'ın vefat etmesi üzerine Başbakan Süleyman Demirel'in Cumhurbaşkanı seçilmesi siyasi dengeleri değiştirdi. Bu gelişmenin ardından Tansu Çiller başbakanlığında kurulan DYP-SHP koalisyonundaki 50. Hükümet bünyesinde de görev alan Akyol, dışarıdan dahil olarak SHP Milletvekili sıfatıyla Devlet Bakanlığı vazifesini 27 Temmuz 1994 tarihine kadar başarıyla yürüttü.
Hem tıp alanındaki başarıları hem de siyasi duruşuyla tanınan Türkan Akyol, yurt içinde ve dışında çok sayıda dernek ve kuruluşta sosyal faaliyetler gerçekleştirdi. Bu çalışmaların en prestijlilerinden biri, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Avrupa Bölgesi şeref üyeliği oldu. Bunun yanı sıra Sosyalist Enternasyonal bünyesinde de kadın hakları için mücadele veren Akyol, dört yıl boyunca Sosyalist Enternasyonal Kadın Kolu Başkan Yardımcılığı görevinde bulunarak Türkiye'yi uluslararası arenada temsil etti.