Cumhuriyet tarihinin en saygın isimlerinden biri olan Prof. Dr. Peyman Türkan Akyol, Türkiye'nin ilk kadın Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı unvanıyla adını altın harflerle yazdırdı. 12 Ekim 1928'de İstanbul'da dünyaya gözlerini açan Akyol, tıp bilimine, akademik dünyaya ve Türk siyasetine uzun yıllar boyunca çok yönlü hizmetler sundu. Ülkenin sağlık politikalarının şekillenmesinde aktif görevler üstlenen bu öncü isim, 7 Eylül 2017 tarihinde Ankara'da tedavi gördüğü hastanede 89 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Tıp Dünyasında ve Akademide Zirveye Uzanan Yol
Asker bir babanın kızı olan Türkan Akyol'un çocukluk ve gençlik yılları, babasının görevleri dolayısıyla ülkenin farklı şehirlerinde eğitim görerek geçti. Eğitim hayatı oldukça hareketliydi. Ortaöğrenimini Erenköy Kız Lisesinde sürdüren genç Türkan, buradaki eğitimini 1947 yılında başarıyla tamamladı. Hekimlik mesleğine adım atmak amacıyla girdiği Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesinden 1953 senesinde mezun oldu. Mezuniyetinin hemen ardından aynı fakültede asistanlık görevine başlayarak akademik kariyerinin ilk tohumlarını attı.
Tıpta uzmanlaşma yolundaki gayretli çalışmaları neticesinde 1956'da göğüs hastalıkları uzmanı unvanını kazandı. Hekimlik, onun en büyük tutkusuydu. Türkiye'nin o yıllardaki en büyük sağlık sorunlarından biri olan veremle mücadelede çok aktif ve hayati roller üstlendi. Tıp fakültesindeki uzun yıllar süren kıymetli çalışmalarının ardından, göğüs hastalıkları alanındaki bilgisini uluslararası standartlara taşımak amacıyla 1959 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne doğru yola çıktı. New York kentindeki Albert Einstein Tıp Fakültesinde 1962 yılına kadar süren verimli bir eğitim ve araştırma dönemi geçirdi.
Vatanına döndükten sonra akademik basamakları hızla tırmanan başarılı hekim, 1964'te göğüs hastalıkları ana bilim dalında doçentlik unvanını aldı. Beş yıl sonra, yani 1969 yılında profesörlük kadrosuna yükselerek alanındaki yetkinliğini taçlandırdı. Üniversitedeki yönetimsel süreçlere de katkı sunan Akyol, 1972 senesinde Ankara Üniversitesi Senatosunda kendi fakültesini başarıyla temsil etti. Tıp eğitiminin gelişmesi için emek veren değerli akademisyen, 1977'de ise Üniversitelerarası Kurul bünyesinde Ankara Üniversitesini temsil etme sorumluluğunu üstlendi. Yıllar süren hocalık hayatı boyunca on binlerce doktorun ve uzman hekimin yetişmesinde çok büyük emekler sarf etti.
İlklerin Kadını: Bakanlık ve Rektörlük Yılları
Türkiye'nin siyasi ve toplumsal tarihinde silinmez bir iz bırakan Türkan Akyol, 1971 yılında ülkemizin ilk kadın bakanı olarak tarihe geçti. 12 Mart 1971 Silahlı Kuvvetler muhtırasının yarattığı karmaşık siyasi ortamın hemen ardından, 19 Mart 1971 tarihinde Nihat Erim liderliğinde kurulan 33. Hükümette Sağlık Bakanı olarak önemli bir sorumluluk üstlendi. Parlamento dışından kabineye dahil edilen Akyol, bu zorlu görevi 26 Mart 1971 ile 13 Aralık 1971 tarihleri arasında yürüttü. Hükümt içindeki görüş ayrılıkları sebebiyle dışarıdan atanan diğer 10 bakan arkadaşıyla birlikte istifa ederek klinikteki görevine geri döndü. Bu istifa büyük ses getirdi.
Akademideki başarılarını liderlikle taçlandıran Akyol, 1980 yılında Türkiye'nin ilk seçilen kadın rektörü unvanıyla Ankara Üniversitesinin başına geçti. Üniversitede derin izler bıraktı. Yönetimdeki başarılı idareciliğinin ardından 1982 yılında emekli olarak aktif akademik yaşamını noktaladı. Ancak onun topluma hizmet etme arzusu hiç sönmedi. Siyaset sahnesi onu bekliyordu. Bu amaçla 1983 yılında Sosyal Demokrasi Partisinin (SODEP) kurucu üyeleri arasında yer alarak siyasete resmi olarak adım attı.
Siyasette Güçlü Bir İmza ve Seçkin Bir Miras
SODEP'in kurucu kadrosunda bulunmanın yanı sıra genel başkan yardımcılığı görevini de üstlenen deneyimli siyasetçi, partinin gelişimine yön verdi. Parti, 1985 senesinde Halkçı Parti ile birleşerek Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) adını aldığında, yeni yapının merkez karar organında da sorumluluklar üstlendi. 1987 yılındaki genel seçimlerde SHP İzmir Milletvekili olarak parlamentoya girdi ve 18. dönemde milletvekilliği görevini layıkıyla yerine getirdi.
Siyasi kariyerindeki ikinci bakanlık dönemini ise 1993 yılında Tansu Çiller liderliğinde kurulan 50. Hükümette yaşadı. DYP-SHP koalisyon hükümetinde SHP kontenjanından Kadın ve Çocuktan Sorumlu Devlet Bakanı olarak bir kez daha kabinede yer buldu. Bu dönemde de kadın hakları ve çocukların korunması hususlarında önemli çalışmalara imza attı.
Akyol'un hem akademik hem de siyasi arenada üstlendiği bazı kritik görevler şunlardır:
- Ankara Üniversitesi Rektörü (1980 - Türkiye'nin ilk seçilen kadın rektörü)
- Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı (1971 - Türkiye'nin ilk kadın bakanı)
- Kadın ve Çocuktan Sorumlu Devlet Bakanı (1993)
- İzmir Milletvekili (18. Dönem, SHP)
Özel yaşamında da büyük bir uyum ve bağlılık örneği sergileyen Türkan Akyol, 1955 senesinde tıp fakültesinden sınıf arkadaşı ve meslektaşı olan Prof. Dr. Turhan Akyol ile hayatını birleştirdi. Bu birliktelik ömür boyu sürdü. Çift, tam 62 yıl boyunca sevgiyle ve sayıyla paylaştıkları bir yaşam sürdü. Bu evlilikten iki erkek çocuk ve dört torun sahibi olan Akyol, aile yaşantısıyla da örnek teşkil etti.
Bursa'da 16 Ocak 1995 tarihinde Sağlık Bakanlığı bünyesinde faaliyete geçen Göğüs Hastalıkları Hastanesine, ülkemizin bu öncü kadın bakanının anısını yaşatmak amacıyla Türkan Akyol Göğüs Hastalıkları Hastanesi adı verildi. O, daima ilklerin kadını oldu. Yaşamının son yıllarında Ankara'da bir süre tedavi gören değerli bilim insanı ve siyasetçi, 7 Eylül 2017 günü Hacettepe Üniversitesi Hastanesinde hayata gözlerini yumdu. Geride bıraktığı onurlu yaşam, sayısız yetiştirdiği hekim ve Türk kadınına açtığı yol ile hafızalardaki yerini koruyor.