Tarık Akan, asıl adı Tahsin Tarık Üregil olan, 13 Aralık 1949'da İstanbul'da dünyaya gelen ve Türk sinemasının en köklü isimlerinden biri olarak tarihe geçen bir oyuncudur. Gümüşhane kökenli bir ailenin üçüncü çocuğu olarak büyüyen Akan, subay babası nedeniyle çocukluğunu Erzurum ve Kayseri'de geçirdi; babasının emekliliğinin ardından İstanbul'un Bakırköy ilçesine yerleşti.
Eğitim ve Sinemaya Giriş
Orta ve liseyi Bakırköy'de tamamlayan Akan, Yıldız Teknik Üniversitesi'nde Makine Yüksek Mühendisliği okudu; ardından yön değiştirerek Gazetecilik Yüksek Okulu'ndan mezun oldu. Sinemaya adım atmadan önce Bakırköy plajlarında cankurtaranlık, sokaklarında ise seyyar satıcılık yaptı. 1970 yılında Ses dergisinin düzenlediği Sinema Artist Yarışması'nı birinci bitirince yolu değişti; 1971'de Solan Bir Yaprak Gibi filmiyle perdeye çıktı ve sahne adı olarak Tarık Akan'ı benimsedi.
1970-1975 döneminde yılda ortalama on iki film çeken Akan, bu süreçte Mavi Boncuk, Sev Kardeşim, Gece Kuşu Zehra ve Hababam Sınıfı gibi geniş kitlelere ulaşan yapımlarda rol aldı. Ancak popüler sinemanın rahat yolunu bırakarak toplumsal mesaj taşıyan projelere yönelmeye karar verdi; bu dönüşümün ilk somut adımı Nehir filmi oldu.
Toplumsal Sinema ve Uluslararası Tanınırlık
Akan'ın sanatsal olgunluk dönemi, Maden, Sürü, Yol ve Kanal gibi yapımlarla şekillendi. Yol filmiyle 1982 Cannes Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu dalında aday gösterilirken Pehlivan filmi ona 1985'te Berlin Uluslararası Film Festivali'nde Gümüş Ayı Mansiyonu getirdi. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde yedi kez En İyi Erkek Oyuncu ödülüne layık görüldü; 1996'da ise aynı festivalden Yaşam Boyu Onur Ödülü aldı.
1979'da Denizli'de yedek subay olarak askerlik görevini yerine getirdi. Sinemanın durgunlaştığı 1975-1980 döneminde ticari taksi işletimine girerek geçimini sağladı. 12 Eylül askeri darbesinin ardından yargılanan Akan, 2,5 ay hücre hapsi cezasıyla karşılaştı. 2002 yılında bu dönemin anılarını Anne Kafamda Bit Var adlı kitabında kaleme aldı.
Özel Yaşam ve Son Yıllar
7 Ağustos 1986'da Yasemin Erkut ile evlenen Akan, bu birliktelikten Barış Zeki ve ikizler Yaşar Özgür ile Özlem adında üç çocuk sahibi oldu; çift 16 Haziran 1989'da ayrıldı. Daha sonra balerin Acun Günay ile nikâhsız bir yaşam sürdürdü. Bodrum Akyarlar'da tarihi bir Rum evini kendi eliyle restore eden Akan, bu mekânı hem sığınağı hem de dostlarını ağırladığı bir yazlık hâline getirdi.
1991'den itibaren Bakırköy Taş Mektep İlkokulu'nun ortakları arasında yer aldı; Aziz Nesin'in oğlu Ali Esin'den vakıf başkanlığını devraldı. 2015 yılında akciğer kanseri teşhisi konan Akan, tedavi sürecini Bodrum'daki evinde geçirdi. 16 Eylül 2016'da, 67 yaşında hayatını kaybetti.
Yarım asrı aşkın kariyerinde yüzü aşkın film ve
- Suçlu (1973 Altın Portakal)
- Maden (1978 Altın Portakal)
- Adak / Sürü (1980 Altın Portakal)
- Pehlivan (1984 Altın Portakal & 1985 Berlin Gümüş Ayı Mansiyonu)
- Üçüncü Göz (1989 Altın Portakal)
- Karartma Geceleri (1990 Altın Portakal & 1992 Adana Altın Koza)
- Gülüm (2003 Altın Portakal)