Mehmet Talât Tekin, Türk dilbilim dünyasına kazandırdığı değerli araştırmalarıyla adını duyurmuş, hem ülkemizde hem de uluslararası alanda ün kazanmış saygın bir Türkolog ve yazardır. 16 Temmuz 1927'de Tavşancıl, Dilovası'nda hayata gözlerini açan Tekin, ömrünü Türk dillerinin incelenmesine, dilbilimsel yapıların çözülmesine ve akademik çalşmalara adamıştır. Orhun Türkçesi üzerine yaptığı çalşmalarla dünya çapında ses getiren değerli profesör, 28 Kasım 2015 tarihinde Bodrum'da vefat etmiştir. Kaleme aldığı akademik kitaplar, yetiştirdiği öğrenciler ve yönettiği doktora çalşmalarıyla Türkoloji alanında adeta bir "hocaların hocası" konumuna erişmiştir.
Eğitim Hayatı ve İlk Görev Yılları
Eğitim hayatına Tavşancıl İlkokulu'nda adım attı. Ortaokul yıllarını Üsküdar Paşakapısı Ortaokulu bünyesinde sürdürdü. Lise öğrenimi için Türkiye'nin en köklö okullarından Haydarpaşa Lisesi'ne devam eden Tekin, 1945 senesinde burayı başarıyla bitirdi. Yüksek öğrenim hayatında öğretmenlik ideali ön plandaydı. Yüksek Öğretmen Okulu bünyesinde eğitimini sürdürürken, eş zamanlı olarak İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'ndeki derslerine devam edip burayı 1951 yılında tamamladı.
Üniversite mezuniyetinin hemen ardından Anadolu'nun farklı lise bölgelerinde genç dimağlara ulaştı. Sırasıyla İzmir, Trabzon ve Bitlis liselerinde öğretmenlik yaptı. Liselerdeki bu öğretmenlik kariyeri yedi yıl sürdükten sonra, 1957 senesinde mesleğinden istifa etmeyi tercih etti. Aynı yıl, akademik dil araştırmalarına daha yakın olabilmek adına Türk Dil Kurumu bünyesinde gramer uzmanı olarak görev yapmaya başladı. Bu görev, dilbilime attığı ilk adımdı.
Amerika Yılları ve Orhun Yazıtları Doktorası
Dilbilim üzerine daha kapsamlı ve dünya standartlarında akademik çalşma yapma arzusuyla 1961 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Yurt dışındaki akademik dünyada hızla yer edinen araştırmacı, ünlü Kaliforniya Üniversitesi bünyesinde yürüttüğü akademik çalşmalarda "Orhon Yazıtları" konusuna odaklandı. Türkçenin bu en eski yazılı belgeleri üzerindeki kapsamlı incelemesiyle 1965 yılında doktor unvanını almaya hak kazandı. Amerika'da hem öğrencilik hem de hocalık yaptı. Kaliforniya ve Indiana Üniversitelerinde 1961 ile 1972 yılları arasında Türk dili ve edebiyatı okutmanı ve profesörü olarak akademik kariyerini sürdürdü.
Amerika'daki yaklaşık on bir yıllık sürecin ardından, 1972 senesinde Türkiye'ye dönüş yaptı. Ankara'da Hacettepe Üniversitesi kadrosuna dahil oldu. Burada yürüttüğü başarılı dersler ve akademik araştırmalar sonucunda 1976 yılında Türk dili profesörlüğü derecesini aldı. Hacettepe Üniversitesi sınıflarında yıllarca Türk dilinin yıldız isimlerini yetiştiren önemli tez yöneticilerinden biri haline geldi.
Tekin, akademik kariyeri boyunca hem yurt içinde hem de yurt dışında pek çok saygın eğitim kurumunda dersler vermiş ve yönetici olarak görev yapmıştır:
- Kaliforniya Üniversitesi
- Indiana Üniversitesi
- Hacettepe Üniversitesi
- Yeditepe Üniversitesi
Akademik İlkeler ve Bırakılan Kalıcı Miras
Profesör Tekin'in dilbilim dünyasındaki duruşu her zaman ilkeli ve tavizsiz olmuştur. Bu bağlamda, 1983 yılında asli üye olarak seçildiği Türk Dil Kurumu'ndaki görevinden 1990 senesinde ayrılma kararı aldı. İstifasının arkasında yatan neden ise kurul bülteninin ve üyelerinin Aydınlar Ocağı üyelerinden oluşturulmasına gösterdiği akademik tepkiydi. 1994 yılında devlet üniversitelerindeki resmi görevinden emekliye ayrıldıktan sonra İstanbul'a yerleşti. Eğitim alanındaki çalşmalara ara vermeksizin Yeditepe Üniversitesi bünyesinde Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanlığı görevini yürüttü.
Akademik tezlerinde ve dil sınıflandırmalarında sıra dışı görüşler ortaya koyan Talât Tekin, Türk dilleri alanında alışılagelmiş "lehçe" ve "şive" terimlerine karşı çıkmıştır. Bunun yerine daha kapsayıcı ve bilimsel bulduğu "dil" ifadesinin tercih edilmesini gerektiğini belirtmiştir. Kaleme aldığı makaleler Türk ve dünya çapındaki Türkoloji dergilerinde hem Türkçe hem de İngilizce lisanında yayımlanmıştır. Ayrıca sadece kuru bilimsel makalelerle sınırlı kalmamış, şiirler de yazarak sanatçı yönünü göstermiştir. Kendi yönettiği çalşmalarda hem Türk dili hem de Türk dilbilimi alanlarında doktora seviyesinde öğrenciler yetiştirmiştir. En bilinen eseri olan ve İngilizce dilinde kaleme aldığı "A Grammar of Orkhon Turkic" isimli kitabı sayesinden yurt dışında en çok tanınan, takdir edilen Türk dilcilerden biri olmayı başarmıştır. Türk rock müzik sahasının tanınmış seslerinden Özlem Tekin'in de babası olan Prof. Dr. Talât Tekin, 28 Kasım 2015 tarihinde Bodrum'da vefat etmiş ve cenazesi yine burada sonsuzluğa uğurlanmıştır.