Denizcilik tarihimizin en sıra dışı ve çok yönlü simalarından biri olan Osmanlı subayı ve yazar Süleyman Nutki, 1853 yılında dünyaya gelmiş ve ömrünü Türk denizciliğinin gelişimine adayarak 1924 yılında vefat edene kadar büyük hizmetler sunmuştur. Entelektüel birikimiyle tanınan vizyoner asker, 1875 yılında Osmanlı Donanması'na üsteğmen rütbesiyle katılarak denizcilik serüvenine başlamış, görev süresi boyunca Karadeniz ve Akdeniz'in derin sularında pek çok farklı savaş gemisinde aktif vazife üstlenmiştir. Yayıncılık ve müze çalışmalarıyla mesleğine kalıcı izler bıraktı.
Mavi Vatan Yolunda Gazetecilik ve Müze Çalışmaları
Genç yaşta donanmaya katılan Süleyman Nutki, denizcilikte teorik bilginin yaygınlaşması gerektiğine inanıyordu. Bu amaç doğrultusunda adımlar attı. Takvimler 1890 yılını gösterdiğinde Türkiye'nin ilk denizcilik yayını olan Deniz Mecmuası'nı çıkararak basın hayatına öncülük etti. Hız kesmeden kültürel projelere yöneldi. Denizcilik mirasımızı korumak amacıyla 1897 yılında günümüzün gurur kaynağı olan Deniz Müzesi'ni kurdu. Tarihi koruma bilinciyle kurduğu bu müze, denizciliğimizin hafızası haline geldi.
Britannica Teşebbüsü ve Zorlu Preveze Sürgünü
Bilgiye ve aydınlanmaya olan tutkusu, fırtınalı bir dönemde Süleyman Nutki'nin hayatını tümüyle değiştirdi. Tarih 27 Temmuz 1902'yi işaret ediyordu. Ünlü 25 ciltlik Büyük Britannica Ansiklopedisi'ni ülkeye getirmeye teşebbüs etmesi büyük bir kriz yarattı. Bu cüretkar adımı, dönemin padişahı II. Abdülhamid tarafından tehlikeli bulunarak sürgün kararıyla cezalandırıldı. Preveze'ye sürgün edilen vatansever subay, tüm baskı ve kısıtlamalara karşın mesleki aşkından asla taviz vermedi. Yıllar süren sürgünün ardından 1911 yılında donanmadan Kaymakam yani yarbay rütbesiyle emekli edildi.
Emeklilik Döneminde Kurulan Dev Teşkilatlar
Askeri üniformasına veda etmesi, onun denizcilik mücadelesini sonlandırmaya yetmedi. Emeklilik yıllarında, 1923 yılına kadar durmaksızın yeni kurumlar inşa etmeye devam etti. Ülkemizin sivil denizcilik yapılanmasında devrim niteliğinde adımlar atan Nutki, şu önemli başarıları hayata geçirmiştir:
- Sektör çalışanlarını tek çatı altında birleştiren Osmanlı Kaptan ve Makinistler Cemiyeti'ni kurarak sendikal yapının temellerini attı.
- Denizcilerin sesini tüm dünyaya duyurmak adına Deniz Gazetesi adıyla yeni bir süreli yayını neşretmeye başladı.
- Hava durumunun seyrüsefer üzerindeki hayati önemini kavrayarak Meteoroloji Teşkilatı'nı kurdu ve bu kurumu bir buçuk sene boyunca bizzat yönetti.
- İstanbul ve Çanakkale boğazlarında güvenliği sağlamak amacıyla Kılavuzluk Teşkilatı'nı hayata geçirerek deniz trafiğini modern esaslara göre düzenledi.
Ömrünün son anına kadar Türk denizciliğinin önünü açan bu büyük deha, 1924 yılında vefat etti. Geride bıraktığı kurumlar, bugün dahi Türk denizciliğine yön vermeyi sürdürmektedir.