Süleyman Nazif, 29 Ocak 1870 tarihinde Diyarbakır'da dünyaya gelen, hazırcevaplığı, nükteleri ve vatanperver duruşuyla tanınan, Osmanlı İmparatorluğu ile Cumhuriyet döneminde derin izler bırakmış seçkin bir Türk şair, yazar ve bürokrattır. Edebi çizgide Namık Kemal'in izinden giderek Servet-i Fünûn döneminin en gür sesli sanatçılarından biri olan yazar, 4 Ocak 1927'de İstanbul'da vefat edene dek hem kalemiyle hem de devlet görevleriyle vatanına hizmet etmiştir. Aile kökenleri yazar ve şairlerle dolu olan entelektüel bir ortamda büyüyen Nazif, hem Doğu hem de Batı kültürünü harmanlayan güçlü bir eğitim almıştır.
Köklü Bir Aile ve Doğu-Batı Sentezi Eğitim
Edebiyat dünyasının önde gelen isimlerinden şair Faik Ali Ozansoy'un ağabeyi olan Süleyman Nazif'in babası, dönemin saygın tarihçi ve şairlerinden Diyarbakırlı Saîd Paşa'dır. Annesi ise bir aşiret liderinin kızı olan Ayşe Hanım'dır. Büyük dedesi ise yazar İbrahim Cehdi'dir. Babasının devlet görevleri sebebiyle çocukluk yıllarında Harput ve Maraş gibi şehirleri gezen Nazif, ilk rüştiye eğitimini Diyarbakır'da tamamlamıştır. Takvimler 1879 yılını gösterdiğinde Mardin'de bulunan babasının yanına giderek eğitim hayatını özel derslerle sürdürmüştür. Dil öğrenimine büyük ilgi duyan genç yazar, özel eğitimini oldukça verimli bir süreçle tamamlamıştır.
- Farsça dilini kendi babası olan şair ve tarihçi Saîd Paşa'dan öğrenerek ilk dil derslerini almıştır.
- Arapça derslerini Muş Müftüsü Emin Efendi'den alarak Doğu dillerindeki yetkinliğini artırmıştır.
- Fransızca lisanını ise Aleksander Gregoryan adındaki Ermeni bir öğretmenden edinmiştir.
Taşra Bürokrasisi ve Siyasi Sürgünler
Babasını 1892 yılında kaybettikten sonra Diyarbakır Valiliği bünyesinde Meclis-i Vilayet kâtibi olarak çalışmaya başlayan Süleyman Nazif, buradaki görev süresince 1895 tarihli Diyarbakır Vilayet Salnamesi'ni hazırlayarak önemli bir arşiv çalışmasına imza atmıştır. Memuriyetinin yanı sıra Diyarbakır Gazetesi'nde başyazarlık yapmış ve vilayet matbaasını idare etmiştir. Şehirde Ermeni meselesini araştırmak amacıyla bulunan Abdullah Paşa'nın dikkatini çekerek onunla birlikte Musul'a gitmiştir. Musul'da geçirdiği yedi ayın ardından memleketine dönmüş, kısa süre sonra ise resmi görevlerinden istifa ederek İstanbul'un yolunu tutmuştur. II. Abdülhamid yönetimine muhalif bir duruş sergileyen şair, özgürlük mücadelesi vermek amacıyla 1897'de Paris'e kaçmıştır. Fransa'nın başkentinde geçirdiği sekiz aylık süreçte Ahmet Rıza Bey tarafından çıkarılan Meşveret gazetesinde istibdat karşıtı sert yazılar kaleme almıştır. Bu dönemde sansürden kaçınmak amacıyla \"Abdullah Tahir\" takma adını kullanarak \"Malumu I'lam\" ve \"Namık Kemal\" isimli önemli risalelerini bastırmıştır.
Yurda döndükten sonra padişah tarafından Bursa'ya mektupçu olarak atanan şair, 1908 senesine kadar orada zorunlu ikamete tabi tutulmuştur. Bursa'da geçirdiği bu verimli yıllarda da yazmayı bırakmamış, Mısır'da \"İmzasız Risaleler\" adıyla eserler neşretmiştir. Ayrıca Servet-i Fünûn dergisine dedesinin mahlasıyla yazılar göndermiştir. Yazar, ilk şiir kitabı \"Gizli Figanlar\"ı 1906'da Mısır'da isimsiz olarak bastırmıştır. Ardından El Cezire Mektupları eseri yayımlanmıştır.
Meşrutiyet'in İlanı ve Fikir Mücadelesi
İkinci Meşrutiyet'in 1908 yılında ilan edilmesiyle birlikte özgürlük havasının hâkim olduğu İstanbul'a geri dönen Süleyman Nazif, İttihat ve Terakki Partisi'ne katılmıştır. Burada Tasvir-i Efkâr gazetesini çıkarmıştır. Gazetecilik faaliyetlerinin yanı sıra Paris yıllarında neşrettiği \"Malumu I'lam\" risalesini de geniş kitlelere ulaştırmak amacıyla İstanbul'da yeniden bastırmıştır. Süleyman Nazif, ömrü boyunca savunduğu hürriyet ve vatan fikirlerini gerek bürokratik görevlerinde gerekse edebi yazılarında her zaman ön planda tutmuş bir aydın olarak tarihe geçmiştir.