Cumhuriyet dönemi düşünce dünyasının en önemli figürlerinden biri olan Server Tanilli, 1931 yılında başladığı yaşam serüvenini 2011 yılında noktalayana dek Türkiye'nin akademik ve entelektüel birikimine büyük katkılar sunmuş bir anayasa hukuku profesörü ve yazardır. Öğretmen olan babasının mesleki görevleri nedeniyle çocukluk ve gençlik yıllarının ilk dönemlerini Doğu Anadolu'da geçiren Tanilli, zorlu yollardan geçerek ülkenin en saygın hukukçuları arasına adını yazdırmıştır. Yazdığı eserlerle ve verdiği derslerle nesilleri etkileyen aydın yazar, fikirleri uğruna bedel ödeyen cesur kimliğiyle de toplumsal hafızada derin izler bırakmıştır.
Akademik Yolculuk ve Paris Yılları
İlk ve orta öğrenimini babasının öğretmenlik görevi sebebiyle Van ve Kars kentlerinde tamamlayan Server Tanilli, lise eğitimi için İstanbul'a gelmiştir. 1949 senesinde tarihi Haydarpaşa Lisesi'nden mezuniyetini alan başarılı genç, yükseköğrenimini ise 1953 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde tamamlamıştır. Mezun olduğu fakültede akademik kariyer basamaklarını tırmanmaya başlayan Tanilli, asistanlık göreviyle araştırma faaliyetlerine girişmiştir. 1962 yılında doktora derecesini başarıyla almasının ardından bilimsel ufkunu genişletmek amacıyla Paris'e gitmiştir. Fransa'daki çalışmalarının hemen ardından, ertesi sene ülkesine geri dönerek doçent unvanını kazanmıştır.
Düşünsel Mücadele, Suikast ve Sürgün Dönemi
Doçentlik unvanını aldıktan sonra akademik üretkenliğini artıran Server Tanilli, 1980 öncesi dönemde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesinde dersler vermiştir. Ayrıca Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksekokulu bünyesinde de uygarlık tarihi üzerine önemli dersler vermiştir. Genç zihinleri aydınlatmak adına hazırladığı ders notları, ülkenin o dönemki gergin siyasi ortamında tartışma konusu olmuştur. Bu notlarda komünizm propagandası yaptığı savıyla 1975 yılında Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde yargılanmıştır. Aklanmasından kısa süre sonra evinin önünde silahlı saldırıya uğramıştır. 7 Nisan 1978 tarihinde evinin önünde uğradığı silahlı saldırı, başarılı hukukçunun yaşamını felçli olarak sürdürmesine yol açmıştır. Fransa'ya geçiş yapan yazar, uzun seneler Strasbourg Üniversitesi çatısı altında akademik çalışmalara devam etmiştir.
Yurda Dönüş ve Fikir Mirası
2000 yılında yeniden yurduna dönüş yapan yazar, akademik ve entelektüel çalışmalarını kendi ülkesinde sürdürmüştür. Cumhuriyet gazetesindeki köşesinde düzenli yazılar yayımlamıştır. Kaleme aldığı eserler ise entelektüel dünyada büyük yankı uyandırmıştır. 1980 sonrası dönemde hem düşünce ortamını hem de gençliği derinden etkileyen kitapları kaleme almıştır:
- Uygarlık Tarihi (1973): Üniversitelerde ders kitabı olarak da okutulan bu çalışma, büyük kitlelere ulaşmıştır.
- Devlet ve Demokrasi: Anayasa Hukukuna Giriş: Anayasa hukukunun temel prensiplerini ve demokratik değerleri açıklayan önemli yayınıdır.
Server Tanilli, 2011 yılında yaşamını sürdürdüğü konutunda hayata veda etmiştir.
Değerli yazarın naaşı, Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilmiştir.