Türk akademisinin saygıdeğer isimlerinden olan Şerafettin Turan, 1925 yılında Van'ın Erciş ilçesinde dünyaya gelmiş ve ömrünü adadığı tarih çalışmaları ile dil mücadelesinin ardından 15 Ekim 2015'te Ankara'da hayata gözlerini yummuştur. Tarih alanındaki yetkin çalışmalarıyla tanınan akademisyen, ülkenin kültür hayatını şekillendiren en önemli bilim insanları arasında yer alır. Turan, eğitimini Anadolu'nun farklı illerinde alırken, kariyerinde Ankara Üniversitesi'ni odak noktalarından biri yapmıştır.
Anadolu'dan Akademiye Uzanan Eğitim Yolculuğu
Turan'ın çocukluk ve gençlik yılları, eğitim hayatı vesilesiyle Anadolu'nun değişik kentlerinde geçmiştir. Temel eğitim yolculuğunda ilkokul öğrenimini Bitlis'te, ortaokulu Muş'ta ve lise eğitimini Erzurum'da tamamlayan Turan, çocukluk ve gençlik yıllarında Doğu Anadolu Bölgesi'nin çeşitli şehirlerinde bulunarak farklı kültürel birikimler elde etmiştir. Yükseköğrenim için başkente yönelen başarılı tarihçi, 1946 senesinde Gazi Eğitim Enstitüsü'nden mezuniyeti elde etmiştir.
Mezuniyetinin ardından kendi okulunda 1946-1948 arasında asistanlık görevi yapmıştır. Müze araştırmalarına yönelerek 1948 ile 1952 yılları arasında Ankara Etnografya Müzesi'nde asistan olarak çalışmıştır. Burada çalışırken Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ndeki eğitimini de sürdürmüştür. Fakülteden 1951 yılında başarıyla mezun olmuştur.
Akademik Yükseliş ve Yönetsel Görevler
Tarih bölümündeki başarılarının ardından 1952 yılında Türk Tarihi Asistanlığı görevine tayin edilmiştir. Özgün çalışmalarının meyvesini 1954 yılında tez hazırlayıp doktor unvanı alarak taçlandırmıştır. Başarılı araştırmacı, 1956 yılında doçentlik unvanını elde etmiştir. Tarih çalışmalarını sürdüren akademisyen, 1964 yılında profesör olmuştur.
Yönetsel alanda da etkin görevler alarak 1969-1972 arasında Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanlığı yapmıştır. Dekanlık görevinin hemen sonrasında, 1973 yılında Yakın Çağ Tarihi Ana Bilim Dalı Başkanlığı görevine getirilmiştir.
Devlet kurumlarındaki sorumluluklarına da hız veren Turan, 1972-1978 yıllarında TRT Yönetim Kurulu Üyesi olmuştur. Kültür politikalarını yönlendirmek üzere 1978-1979 döneminde Kültür Bakanlığı Müsteşarlığı görevinde bulunmuştur. Bu süreçte hem Türk Tarih Kurumu hem de Türk Dil Kurumu bünyesinde üyelik görevlerini sürdürmüştür.
Dil Kurumu Başkanlığı ve Tarihe Geçen Duruş
Şerafettin Turan'ın en önemli idari başarılarından biri, 1977 senesinde Türk Dil Kurumu Başkanlığına seçilmesiyle yaşanmıştır. Kurumun yönetimini, askeri idarenin devletleştirme kararı aldığı 1983 yılına kadar titizlikle yürütmüştür. Turan, dil bilimci kökenden gelmeyip de bu yüce makama ulaşan tek yönetici olarak da tarihe geçmiştir.
Tarihler 1983 yılını gösterdiğinde askeri yönetimin baskısıyla görevinden ayrılması ve TDK yönetimini yeni görevlendirilen ekibe devretmesi talep edildiğinde ise hafızalardan silinmeyecek ve özerk duruşunu simgeleyecek olan o tarihi tepkiyi göstermiştir. Görevden ayrılırken askeri yetkililere hitaben yüksek bir cesaretle şu unutulmaz sözleri söylemiştir:
"Türk Dil Kurumunu size devretmiyoruz, siz teslim alıyorsunuz!"
TDK'deki duruşunun ardından, 1987 yılında eski kurul arkadaşlarıyla birlikte yeni bir oluşumun temelini atmıştır. Dönemin getirdiği yasal engeller nedeniyle Dil Derneği'nin resmi kurucu üyeleri arasında ilk etapta yer alamamıştır. Yasaklar kalkınca yönetime giren akademisyen, daha sonra derneğin Onursal Başkanı olmuştur.
Bilimsel Yazıları ve Makaleleri
Şerafettin Turan, Türk tarihi ve kültürüne ışık tutan pek çok değerli bilimsel yazıyı makalelerinde ele almıştır. Araştırmalarının yayımlandığı önemli mecra ve dergiler şöyle sıralanabilir:
- Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi
- Tarih Araştırmaları
- Türk Tarih Kurumu Belleteni
- Türk Tarih Kurumu Belgeler
- Türk Dili Dergisi
- İslâm Ansiklopedisi
Yazılarıyla ulusal kültür mirasına değer katan akademisyen, alanındaki saygınlığını her daim korumuştur. Tüm bu birikim, onun ülke tarihçiliğinde iz bırakan þncü bir figür olarak anılmasını sağlamıştır.