Türk kültürel mirasının korunması ve yaşatılması amacıyla yenilikçi adımlar atan Zehra Sema Demir, 5 Mart 1974 tarihinde Ankara'da dünyaya geldi. Mezun olduğu Hacettepe Üniversitesi'nde edindiği kuramsal birikimi, Türk müzeciliğinde devrim niteliğinde uygulamalara dönüştüren başarılı akademisyen ve girişimci, özellikle Beypazarı'nda hayata geçirdiği yaşayan müzeler ile tanınmaktadır. Ülkemizdeki geleneksel yaşam tarzını ve kaybolmaya yüz tutmuş halk sanatlarını ziyaretçilerle buluşturdu. Bu hedefini bizzat deneyimlenebilir interaktif sergileme modelleriyle gerçekleştirirken, yürüttüğü sosyal girişimleri sayesinde ulusal düzeyde önemli ödüller kazanmayı başardı.
Eğitim Hayatı ve Yaşayan Müze Fikrinin Doğuşu
Üniversite eğitimi için Hacettepe Üniversitesi Türk Halk Bilimi Bölümünü tercih eden Sema Demir, öğrencilik yıllarında Avrupa'daki açık hava müzelerinden ilham aldı. Endüstri öncesi halk yaşamının ve bölgesel mimari çeşitliliğin farklı teşhir metotlarıyla sunulduğu bu yapıları inceleyerek benzer bir modeli Türkiye'de inşa etmenin hayalini kurdu. Yabancı müzelerle kurduğu iletişim sayesinde kafasındaki tasarımı projeye döktü. Mezuniyetinin ardından bir süre lisede Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenliği yapsa da hayalindeki kültür girişimini destekleyecek kurum ve yatırımcılarla görüşmelerini aralıksız sürdürdü.
Öğretmenlik mesleğine devam ederken akademik gelişimini de aksatmayan Demir, mezun olduğu bölüme dönerek yüksek lisans eğitimine başladı. Doğup büyüdüğü topraklarda yürüttüğü araştırmalar neticesinde, Beypazarı bölgesindeki sosyo-kültürel dönüşümü geleneksel mimari üzerinden inceleyen çalışmasıyla 2003 yılında bilim uzmanlığı derecesini elde etti. Ardından Bilkent Üniversitesi Müzik ve Sahne Sanatları Bölümünde öğretim görevlisi olarak çalışmaya başlarken, Gazi Üniversitesi bünyesinde doktora çalışmalarına adım attı.
Beypazarı'nda Tarihin Canlandığı Mekanlar
Demir, 2006 yılında hazırladığı müze tasarımının Beypazarı Belediyesi tarafından onaylanması üzerine üniversitedeki görevinden istifa ederek fiilen müzeciliğe geçiş yaptı. Yirminci yüzyılın başlarından kalma Abbaszâdeler Konağı'nı restore edip gündelik yaşam kültürünü yansıtan nesneleri bir araya getiren araştırmacı, 23 Nisan 2007'de Beypazarı Yaşayan Müze'yi ziyarete açtı. Bu, ülkemizin ilk uygulamalı kültür müzesidir. Ziyaretçilere geleneksel sanatların üretim süreçlerine dahil olma şansı sunan bu girişim, Demir'e 2008 yılında Türkiye'nin On Başarılı Genci Yarışmasında Kültürel Başarı kategorisinde birincilik getirdi.
Müzelerin siyasi otoritelerce araçsallaştırılmasını irdeleyen teziyle 2010 yılında doktora derecesi alan Demir, beş yıl boyunca Gazi Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. Bu dönemde tarihi mirasın korunması adına çalışmalarına devam eden Sema Demir, şu önemli adımları atmıştır:
- Kapanıp terk edilen tarihi Rüstempaşa Hamamı'nı kiralayarak koruma altına aldı.
- Yaşayan Müze gelirlerini kullanarak bu eski yapıyı restore etti.
- 12 Haziran 2012'de burayı Türkiye'nin ilk, dünyanın ise üçüncü hamam müzesi olarak kurdu.
Açık Hava Müzeciliğinde Bir İlk: Anadolu Yaşayan Köyü
Kültür turizmine kazandırdığı özgün mekanlara yenilerini eklemeyi hedefleyen Sema Demir, Ankara Kalkınma Ajansı ve Avrupa Birliği fonlarından yararlandı. Eşi Harun Demir ile ortaklaşa yürüttüğü çalışmalar sonucunda, Beypazarı'nın kırsal kesiminde geniş bir arazi üzerine yeni bir yerleşke kurdu. 2016 yılında faaliyete geçen ve Türkiye coğrafyasının mimari çeşitliliğini bütüncül biçimde yansıtan Anadolu Yaşayan Köy Açık Hava Müzesi, ülkemizin ilk uygulamalı açık hava müzesi olarak tarih sayfalarındaki yerini almıştır. Bu yapılar zinciri, geleneksel kültür öğelerini yaşatırken aynı zamanda Sema Demir'in çağdaş müzecilik vizyonunun en somut örneğidir.