Rasime Şebnem Korur Fincancı, Türkiye'de adli tıp bilimi ve insan hakları mücadelesi alanında uluslararası düzeyde kabul görmüş öncü bir bilim insanıdır. 21 Mart 1959'da İstanbul'da dünyaya gelen Fincancı, özellikle işkencenin tıbbi olarak belgelenmesi, tespiti ve rehabilitasyonu konularındaki uzmanlığıyla öne çıkmaktadır. Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Konseyi başkanlığı görevini üstlenen deneyimli tıp insanı, kariyeri boyunca baskılara karşı yürüttüğü bilimsel ve hukuki mücadelelerle kamuoyunun gündeminde yer almıştır.
Akademik Kariyeri ve Adli Tıbba Katkıları
Lise eğitimini prestijli eğitim kurumlarından Kadıköy Maarif Koleji'nde tamamlayan Fincancı, yükseköğrenimini İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi'nde sürdürerek tıp doktoru unvanını aldı. Mezuniyetinin ardından adli tıp uzmanlık eğitimine yönelen başarılı hekim, 1987 ile 1990 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde Klasik Arkeoloji eğitimi de alarak disiplinler arası bir bakış açısı kazandı. 1992 yılında Adli Tıp Uzmanları Derneği'nin kurucu kadrosunda bulunan hekim, 1993-1996 yılları arasında bu derneğin başkanlığını da yürüttü. Aynı zamanda Türk Ceza Hukuku Derneği'nin kurucuları arasında yer almaktadır.
1997 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı Başkanlığı'na getirilen Fincancı, bu süreçte birçok idari engelle karşılaştı. 2004 yılında görevinden uzaklaştırılsa da hukuk mücadelesini kazanarak 2005'te mahkeme ve YÖK kararıyla kürsüsüne geri döndü. Benzer şekilde Adli Tıp Kurumu İhtisas Kurulu Başkanlığı görevinden defalarca alınmasına rağmen açtığı davaları kazanarak her seferinde görevine iade edildi. Bilimsel birikimini Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde ve İstanbul Üniversitesi bünyesinde verdiği derslerle yeni nesillere aktaran Fincancı, 2019 yılında üniversiteden zorunlu olarak emekli edildi.
Sınırları Aşan İnsan Hakları Mücadelesi
Şebnem Korur Fincancı'nın adli tıp alanındaki çalışmaları Türkiye sınırlarını aşarak uluslararası bir nitelik kazandı. 1996 yılında Birleşmiş Milletler Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi görevlisi olarak Bosna'nın Kalesija bölgesinde toplu mezarlardan çıkarılan kurbanların otopsi çalışmalarını yürüttü. 1999 yılında, işkencenin tespiti ve belgelenmesinde küresel referans kabul edilen İstanbul Protokolü'nün hazırlanmasında aktif rol oynadı ve sonrasında bu protokolün uygulanmasına yönelik dünya genelinde eğitimler verdi. 2000'de İnsan Hakları İçin Hekimler'in Güney Afrika'daki uluslararası çalışmasında, 2002'de ise Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) Kadına Yönelik Cinsel Şiddet Araştırması ve El Kitabı çalışmalarında görev aldı.
Uluslararası İşkence Rehabilitasyon Merkezi adına turist kılığıyla gittiği Bahreyn'de, denizde cesedi bulunan ve polise göre boğularak ölen gencin vücudundan doku örnekleri alarak Türkiye'ye getirdi. Laboratuvarda yaptığı incelemeler sonucunda, resmi tezlerin aksine gencin gözaltında işkence edilerek öldürüldüğünü tıp raporuyla ortaya koydu. Türkiye'de ise Organize Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü eski Müdürü Adil Serdar Saçan'ın yaptığı işkenceleri kanıtladı. Ergenekon davası süreçte, telefonlarının dinlendiği ve kişisel bilgilerinin dosyalandığı gerekçeleriyle yaptığı müdahale başvurusu kabul edilince davanın tek bireysel müdahili oldu. Hekim, cezaevlerinde sağlık raporu bekleyen ağır hasta tutukluların durumunu sıklıkla gündeme taşıyarak Adli Tıp Kurumu'nun bağımsız olmasının önemini vurgulamaktadır.
Hukuki Süreçler ve Toplumsal Çalışmaları
Toplumsal muhalefette ve meslek örgütlerinde etkin roller üstlenen Fincancı, 2009 yılından itibaren Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) Başkanlığı'nı yürütmektedir. 'Barış İçin Akademisyenler' bildirisini imzaladığı gerekçesiyle 2 yıl 6 ay hapis cezası alan bilim insanı, 2016 yılında Özgür Gündem gazetesiyle dayanışma amacıyla düzenlenen nöbetçi genel yayın yönetmenliği kampanyasına katıldığı için tutuklanmıştır. Yürütülen soruşturmanın ardından kısa sürede tahliye edilen hekim, adalet mücadelesini sürdürmeye devam etmiştir.
Ekim 2022'de bir televizyon yayınında, kimyasal silah kullanıldığı yönündeki iddiaların Minnesota Protokolü uyarınca bağımsız heyetlerce incelenmesi gerektiğini ifade etmesi büyük bir kamuoyu tepkisine ve hukuki soruşturmaya yol açtı. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan süreç kapsamında tutuklanan Fincancı, yargılama neticesinde hapis cezasına çarptırılarak tahliye edildi. Bu gelişmelerin ardından, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından TTB Merkez Konseyi yönetiminin düşürülmesine karar verildi. İngilizce, Almanca ve Klasik Yunanca bilen Fincancı, 2003 yılından bu yana Evrensel gazetesinde köşe yazarlığı yapmaktadır.
Aldığı Ödüller
- 1997 - IRCT Bent Sorensen Grant
- 1999 - İstanbul Üniversitesi Uluslararası Bilime Katkı Belgesi
- 2000 - İstanbul Tabip Odası Sevinç Özgüner İsan Hakları, Barış ve Demokrasi Ödülü
- 2000 - Diyarbakır Tabip Odası Barış, Dostluk ve Demokrasi Ödülü
- 2000 - Açık Sayfa Barış, Demokrasi ve Hukuka Katkı Ödülü
- 2000 - International People's Lawyers Eminent Person Grant
- 2001 - BEKSAV Ödülü
- 2014 - Lider Kadınlar Ödülü
- 2014 - Hrant Dink Ödülü