Türk solunun simge isimlerinden Mehmet Rasih Nuri İleri, 28 Mart 1920'de babasının diplomatik görevi nedeniyle Cenevre'de doğdu. Komünist siyasetçi ve yazar kimliğiyle tanınan İleri, ömrünü adadığı ideolojik mücadelesini 6 Aralık 2014'te İstanbul'da noktaladı. O, Türkiye'nin sosyalist dönüşüm sürecinde üstlendiği öncü rollerle ve kaleme aldığı eserlerle toplumsal hafızada silinmez izler bıraktı. Peki, Türk solunun bu önemli figürü nasıl bir yaşam çizgisi takip etti?
Eğitim Hayatı ve Sol İdeolojiyle Tanışması
Farklı okullarda aldığı eğitimler, onun fikri altyapısının şekillenmesinde büyük rol oynadı. Gençlik yıllarında Galatasaray ve Haydarpaşa liselerinde okudu. Yükseköğrenimini ise Fen Fakültesi bünyesinde tamamladı. Üniversite yıllarına adım attığı dönemde, sol düşünce ve teorilere derin bir ilgi duymaya başladı. Bu ilgi, 1939 senesinde Türkiye Komünist Partisi (TKP) saflarına yönelik bir sempatizanlığa dönüştü. Genç idealist, 1942 yılında Ferit Kalmuk aracılığıyla partinin resmi üyeleri arasına katıldı.
Sendikacılıktan Türkiye İşçi Partisi'ne Uzanan Yol
İleri, teoride kalmayıp pratik alanda da çalıştı. Bu doğrultuda 1946 yılında, o dönemin Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi'ne destek veren Adana Sendikalar Birliği'nin kuruculuğunu üstlenerek bölgesel düzeyde güçlü bir işçi örgütlenmesi kurdu. Bu girişim, o yıllarda işçi sınıfının örgütlenmesi adına atılmış oldukça kritik bir adım niteliğindeydi. 1962 yılına gelindiğinde ise tecrübeli siyasetçinin yolu Türkiye İşçi Partisi (TİP) ile kesişti. Partinin gerçekleştirdiği ilk büyük kongrede, gösterdiği performansla Merkez Komite üyeliğine getirildi. Ancak bu dönem uzun sürmedi. Milli Demokratik Devrim ve Sosyalist Devrim tartışmalarının alevlendiği 1967 yılının Aralık ayında partiden ihraç edildi. Siyasi arenadaki görüş ayrılıklarının ardından toplumsal mücadeleden kopmayan İleri, 1968 senesinde kurulan Milli Demokratik Devrim Derneği'nin kurucuları arasında yer alarak sol camiadaki etkin varlığını kesintisiz bir biçimde sürdürmeyi başardı. 1970 yılının Mart ayında ise İstanbul İşçi Derneği'nin genel başkanlık koltuğuna seçildi. Fikirleri ve eylemleri sebebiyle 1973 yılında yargılansa da bu davadan beraat etmeyi başardı. 1977 yılına gelindiğinde ise İkinci TİP hareketi içerisinde yer alarak örgütlü mücadelesine kaldığı yerden devam etti.
Siyasi Partiler ve Örgütlü Mücadeleler
Yaşamı boyunca farklı sosyalist partilerin çatısı altında mücadele eden yazar, şu siyasi yapılarda aktif roller üstlenmiştir:
- Türkiye Komünist Partisi (TKP) üyeliği ve delegeliği
- Türkiye İşçi Partisi (TİP) Merkez Komite üyeliği
- Türkiye Birleşik Komünist Partisi (TBKP) kurucu üyeliği
- Sosyalist Birlik Partisi (SBP) üyeliği
- Sosyalist İktidar Partisi (SİP) üyeliği
1990 senesinde kurulan Türkiye Birleşik Komünist Partisi'nin hem kurucuları arasında yer aldı hem de Merkez Komite üyesi oldu. Fakat iki yıl sonra, partide gördüğü "sağ sapma" gerekçesiyle bu görevinden ve üyeliğinden istifa etti. Bu ayrılığın ardından sırasıyla Sosyalist Birlik Partisi ve Sosyalist İktidar Partisi saflarına katıldı. SİP'in ilerleyen süreçte Türkiye Komünist Partisi adını alıp yeniden yapılanmasının ardından, yaşamının son dönemine kadar bu siyasi yapıda üye ve konferans delegesi olarak sorumluluk almaya devam etti. Siyaset sahnesindeki bu uzun yürüyüşü onu seçim sandığına da taşıdı. 3 Kasım 2002 tarihinde yapılan genel seçimlerde İstanbul ikinci bölge birinci sıradan milletvekili adayı oldu.
Özel Yaşamı ve Vefatı
Siyasi mücadelelerle geçen ömrünün arka planında düzenli bir aile yaşantısı bulunuyordu. Hayatını Bedia İleri ile birleştiren deneyimli yazarın bu evlilikten üç çocuğu dünyaya geldi. Deneyimli yazar, 6 Aralık 2014'te İstanbul'da öldü. Ardında bıraktığı çok sayıda eser, anı ve siyasi tecrübe, Türkiye'deki sol kütüphanelerin en değerli kaynakları arasında yer almaktadır.