Cumhuriyet döneminin en prestijli tarihçileri arasında yer alan Osman Ferit Turan, 1914 yılında Trabzon'un Çatıksu köyünde dünyaya gözlerini açmış; ömrünü Türk-İslam tarihinin derinliklerini aydınlatmaya adamış müstesna bir akademisyen ve siyasetçidir. Kurunoğulları ailesine mensup olan bu değerli bilim insanı, Kafkas Cephesi'nde şehit düşen babası Hasan Ağa'nın yokluğunda, Anadolu'nun zorlu yıllarında yetişti. İlköğrenimini Çaykara'da tamamladıktan sonra lise eğitimi için önce Trabzon'a gitti, ardından eğitimini Ankara'da başarıyla sonlandırdı. Cumhuriyet'in genç başkentinde, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde yükseköğrenimini tamamlayan Turan, 1940 senesinde buradan mezun oldu. Kendisi, Türk tarih yazıcılığına kazandırdığı eşsiz Selçuklu araştırmaları ve zorlu politik mücadelesiyle hafızalarda silinmez izler bırakmıştır.
Akademik Zirve ve Selçuklu Araştırmaları
Mezuniyetinin hemen ardından akademik çalışmalara yönelen genç araştırmacı, 1941 yılında önemli bir başarıya imza attı. Tarih dünyasında ses getiren "Oniki Hayvanlı Türk Takvimi" başlıklı doktora teziyle doktor unvanını kazandı. Bu tarihî savunmada jüri başkanlığını, dönemin efsanevi ismi Ord. Prof. Dr. Fuad Köprülü yürütmekteydi. 1944 senesinde doçentlik payesine erişen Turan, kürsüde Türk-İslam Tarihi dersleri vermeye başladı. Bilgi birikimini artırmak amacıyla 1948 ile 1950 yılları arasında Londra ve Paris'teki önemli kütüphanelerde derinlemesine incelemeler yaptı. Yabancı kaynaklara olan hâkimiyeti sayesinde İslam Ansiklopedisi gibi uluslararası mecrada yayımlanan yazılarıyla küresel tarih camiasında adını duyurdu. Nihayet 1951 yılında profesörlük unvanını alarak Türk tarihçiliğinin zirvesindeki yerini sağlamlaştırdı.
Siyaset Arenası ve Zorlu Yassıada Yılları
Akademik başarılarının yanı sıra toplumsal meselelere de kayıtsız kalmayan Osman Turan, 1954 yılında Demokrat Parti'nin Trabzon listesinden milletvekili seçilerek TBMM'ye girdi. Parlamentoda aktif bir rol üstlenen profesör, 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesine kadar bu siyasi görevini sürdürdü. İhtilal sonrasında tutuklanarak Yassıada'ya gönderildi. Burada tam 17 ay boyunca hapis hayatı yaşadı. Bu zorlu sürecin ardından siyasetten kopmadı. 1964 yılında Adalet Partisi Genel Başkan Yardımcılığı görevine getirildi. Ertesi yıl yapılan genel seçimlerde yeniden Trabzon milletvekili olarak Meclis'te yer buldu. Siyasi kariyerini 1969 yılında kadar başarıyla sürdüren Turan, bu tarihten sonra aktif politikadan tamamen çekildi.
Fikir Dünyası, Evliliği ve Entelektüel Mirası
Siyasetin yanı sıra sivil toplum kuruluşlarında da etkin olan Turan, 1959 kurultayında Türk Ocakları Genel Başkanı seçildi. Derneğin merkezinin Ankara'ya taşınmasıyla birlikte, Türk Yurdu Mecmuası'na yepyeni bir vizyon ve taze bir ruh kazandırarak dergiyi ülkenin en çok okunan fikir yayını haline getirdi. Ne var ki, Yassıada'ya sevk edilmesiyle bu görevinden bir müddet uzak kalmak durumunda kaldı. Özel hayatında ise hanedan soyundan gelen bir isimle hayatını birleştirmişti. Sultan II. Abdülhamid'in torunu Nemika Sultan'ın kızı Satıa Hanımsultan ile evlenen ünlü tarihçi, entelektüel kişiliğiyle de çevresinde büyük saygı görüyordu. İngilizce, Fransızca, Arapça ve Farsça dillerine son derece hâkim olan bilim insanı, yakın çevresi tarafından yüksek ahlakı, sağlam karakteri, doğruluğu, medeni cesareti ve güçlü kalemiyle tanınıyordu. Aktif siyasetin ardından döndüğü üniversiteden 1972 yılında emekliye ayrıldı ve 17 Ocak 1978 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.
Yayınlanmış Başlıca Eserleri
Değerli tarihçinin Türk kültür ve akademik dünyasına miras bıraktığı başlıca eserler şunlardır:
- 1941 - Oniki Hayvanlı Türk Takvimi (Doktora Tezi)
- 1944 - Orta Zaman Türk Devletlerinde Türkçe Unvanlar (Doçentlik Tezi)
- 1944 - Müsâmeretü'l-Ahbâr (Moğollar Zamanında Türkiye Selçukluları Tarihi) (Tercüme)
- 1953 - Tarihi Kronolojinin Esasları (Tercüme)
- 1954 - İstanbul'un Fethinden Önce Yazılmış Tarihi Takvimler
- 1958 - Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar Metin, Tercüme ve Araştırmalar
- 1964 - Türkiye'de Manevi Buhran Din ve Laiklik