1965 yılında Giresun’un Keşap ilçesinde dünyaya gelen ilahiyatçı ve akademisyen Prof. Dr. Mustafa Öztürk, İslamî metinlerin tarihsel bağlamlarına göre yorumlanmasını savunan fikirleriyle Türkiye’deki dini düşünce dünyasında büyük yankı uyandırmış bir yazardır. Özellikle tefsir alanındaki çalışmalarıyla tanınan akademisyen, Kur'an ayetlerinin evrensel dogmalar yerine, nazil oldukları dönemin kültürel ve toplumsal koşulları ışığında ele alınması gerektiğini savunmaktadır. Bu özgün yaklaşım onun akademik kimliğinin temelini oluşturur.
Giresun'dan Kürsüye Akademik Yolculuk
Keşap ilçesine bağlı Kaşaltı köyünde doğan Mustafa Öztürk, 1983 senesinde Giresun İmam Hatip Lisesi'ni bitirmiştir. Yükseköğrenimini ise 1987 yılında Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi bünyesinde tamamlamıştır. Mezuniyetinin ardından Mersin ve memleketi Giresun’da yaklaşık on iki yıl boyunca din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenliği yapmıştır. Bu süreçte akademik çalışmalardan kopmayan yazar, 1998'de Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde tefsir dalında yüksek lisans derecesini almıştır. Buradaki tez çalışmasında Muvaffakuddîn el-Kevâşî’nin hayatı, eserleri ve tefsir metodunu incelemiştir. Aynı üniversitede 1999 yılında araştırma görevliliğine atanmış ve doktora çalışmalarına başlamıştır.
Doktora derecesini 2002 yılında tefsirde batınilik ve batıni tevil geleneği üzerine hazırladığı teziyle almıştır. Bu tezi daha sonra kitaplaştırılarak yayınlanmıştır. 2003 yılında Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ne yardımcı doçent olarak atanan yazar, Ebû Müslim el-İsfahânî’nin Kur'an yorumları üzerine yaptığı araştırmayla 2005 yılında doçentlik unvanını elde etmiştir. Akademik basamakları tırmanarak 2011'de profesörlüğe yükselmiş, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde görev yaparken 2020 yılı sonlarında emekliye ayrılmıştır. Bir dönem Almanya’da yer alan Münster Üniversitesi bünyesinde misafir öğretim üyesi olarak araştırmalar yürütmüştür. Yazar, bu sürecin ardından yeniden Türkiye'ye dönmüştür. Öztürk, İslamî çalışmalarına ülkesinde devam etmektedir.
Tarihselci Fikirler ve Bilimsel Mucize İddialarına Eleştiriler
Mustafa Öztürk, tefsir geleneğinde tarihselcilik ekolünün en öne çıkan temsilcilerinden biri olarak bilinmektedir. Kutsal metindeki kölelik, cariyelik ve ganimet gibi bazı pratiklerin evrensel olmadığını, bunların nazil olduğu dönemin şartlarına bağlı kültürel unsurlar olduğunu iddia etmektedir. Ayrıca, kutsal kitapta modern bilimsel mucizeler aranması eğilimini de sert dille eleştirmektedir. Enbiyâ Suresi’ndeki bazı ayetlerin kuraklıkla, Neml Suresi’ndeki ifadelerin ise kıyametle ilgili olduğunu savunarak buralardan bilimsel teoriler çıkarılmasına karşı çıkmaktadır. Kur'an’ın canlıların ve evrenin biyolojik oluşumu hakkında bilgi vermediğini savunarak, evrim teorisinin kutsal metin üzerinden tartışılmasını reddetmektedir.
Öztürk, sadece Kur’an’ı esas alan ve sünneti tamamen dışlayan akımlara da cephe almıştır. Peygamberin ayetlerin gelmesini beklemeden kararlar aldığını ve vahyin bu uygulamaları onaylayıp denetlediğini savunur. Dini akaidin de zamanla değişim geçirebildiğini dile getirerek, erken dönem alimlerinin inanç tasavvurları ile sonraki yüzyılların kelamcıları arasındaki yorum farklarına dikkat çeker. Benzer şekilde, ahlak anlayışının göreceliğine dair tarihi rivayetleri de gündeme taşımaktadır. Sahabe dönemindeki erken yaşta evlilik pratiklerini evrensel bir şeriat kuralı değil, o dönemin bölgesel Arap örfü olarak tanımlar. Böylece çocukt yaşta evliliklerin önüne geçilebileceğini öne sürer.
Tartışmalar, Mealler ve Eserleri
Toplumsal alanda cemaatlerin bürokratik gücünü ve din istismarını eleştiren yazar, Gülen yapılanmasına karşı haşhaşi benzetmesini kullanan ilk figürlerdendir. IŞİD benzeri terör ideolojilerini de sertçe eleştiren Öztürk, TBMM Darbe Komisyonu’na cemaat tehlikeleri hakkında brifing vermiştir. Görüşleri nedeniyle muhafazakar kesimlerden ağır tenkitler almış, hatta inanç sarsmakla itham edilmiştir. Öztürk, geniş kitlelere ulaşmak için Star ve Karar gazetelerindeki köşe yazılarını, Kanal 24 bünyesindeki televizyon programlarını ve günümüzde kendi adını taşıyan YouTube arşiv kanalını aktif olarak kullanmaktadır. Fikirleri halen büyük tartışmalar yaratmaya devam etmektedir.
Tüm bu tartışmaların odağında yer alan akademisyen, kendi hazırladığı Kur'an mealiyle de tefsir dünyasına katkıda bulunmuştur. Kapsayıcı bir kurtuluş inancını savunan yazarın eserleri, Türkiye sınırlarını aşarak uluslararası akademik tezlere konu olmuştur. Yazarın kaleme aldığı önemli kitaplardan bazıları şunlardır:
- Kur’an ve Aşırı Yorum (2003)
- Kur’an-ı Kerim Meali (2011)
- Çağdaş İslâm Düşüncesi ve Kur'ancılık (2013)
- Din Sermayesinden İktidar Devşirmek: FETÖ (2017)
- Kur'an ve Tarihsellik Üzerine (2018)
- Geleneksel İslam'ın Kritiği (2023)