Metin And, 17 Haziran 1927'de İstanbul'da dünyaya gelmiş, ömrünü sahne sanatlarımızın incelenmesine adamış öncü bir bilim insanıdır. Asıl ismi Metin Tevfik Çavdar olan yazar, yarım asrı aşan üretken ömrü boyunca geleneksel Türk tiyatrosunun küresel sesi olmayı başarmıştır. Kültür tarihimize elli dört kitap ve bin beş yüz makale armağan eden bu devasa mirasın sahibi, 30 Eylül 2008 tarihinde hayata gözlerini yummuştur. Sanat dünyasındaki kaybı derinden hissedilen bu bilge araştırmacının cenazesi, İstanbul'daki Yeni Topkapı Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir.
Hukuk Diplomasından Sahne Sanatlarının Büyüsüne
Rodoslu bankacı Reşid Çavdar ile Vidin kökenli Seniha Hanım'ın oğlu olan And, İstanbul'da büyümüştür. Liseyi bitirdiğinde büyük dayısı Cenap And'ın evlatlığı olmuş ve böylece soyadı resmi olarak değişmiştir. 1946 yılında efsanevi Galatasaray Lisesi'nden mezun olduktan sonra yükseköğrenimine hukuk alanında devam etmiştir. 1950 senesinde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni başarıyla tamamlayarak mezunlar arasına katılmıştır. Ancak kalbi daima sanat için çarpmıştır. Öğrencilik yıllarında İstanbul Belediyesi Konservatuvarı'nda Cemal Reşit Rey ve Ferdi Ştatzer'in derslerini dışarıdan beş yıl takip etmiştir. Lisansüstü eğitim için gittiği İngiltere'de, içindeki müzik ve tiyatro tutkusunun daha ağır bastığını fark ederek tamamen bu alanlara yönelmiştir. Almanya'da yaptığı stajın ardından yurda dönüş yolunda, yöneticilik yapacağı Kavaklıdere Şarapları'nda uzmanlaşmak adına Matheus Müller şampanya fabrikasında birkaç ay işçi olarak çalışmıştır. Edindiği teknolojik birikimi Ankara'ya taşıyarak ülkemizde modern şampanya üretim tesisinin kurulmasını sağlamıştır. Kavaklıdere Şarapları bünyesinde uzun yıllar yöneticilik yapmıştır.
Akademik Yükseliş ve Geleneksel Sahne Mirası
Kariyerinin ilk dönemlerinde Türk Folklor Araştırmaları, Müzik Görüşleri, Pazar Postası ve Ulus gibi saygın yayın organlarında yazılar kaleme almıştır. John Davison Rockefeller tarafından kurulan prestijli Rockefeller Vakfı'nın bursuyla New York ve Londra'da tiyatro araştırmaları gerçekleştirmiştir. Yazı hayatına adım attığı 1954 yılından sonra, tam on beş yıl boyunca Ulus gazetesinde tiyatro eleştirmenliği yapmıştır. Akademik basamakları ise büyük bir kararlılıkla tırmanmıştır. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi bünyesindeki tiyatro kürsüsünde otuz yılı aşkın süre öğretim görevlisi olarak çalışmış, yüzlerce öğrenci yetiştirerek ülkemizin tiyatro eğitimine yön vermiştir. 1969 yılında 'Meşrutiyet Çağı Siyasal, Hukuksal ve Toplumsal Düzeninin Türk Tiyatrosuna Etkisi' konulu teziyle doktor unvanını almıştır. Tarihler 1975 yılını gösterdiğinde ise 'Osmanlı Tiyatrosu' isimli çalışmasıyla doçentlik unvanını elde etmiştir. Gölge oyunu üzerine hazırladığı takdim tezi sayesinde de 1980 senesinde profesörlük payesine layık görülmüştür. 1994 yılında kürsüsünden emekli olmuştur. Araştırma hevesi hiçbir zaman sönmemiştir. Emeklilik günlerinde dahi Boğaziçi ve Bilkent üniversitelerinde kültür tarihi dersleri vererek bilgi birikimini genç nesillere aktarmıştır. Amerika, Almanya ve Japonya gibi ülkelerde misafir öğretim üyesi sıfatıyla dersler vererek konferanslar düzenlemiştir.
Kültür Tarihine Işık Tutan Yapıtlar ve Evrensel Başarılar
Özellikle geleneksel Türk tiyatrosunun tarihi kökenleri, kukla sanatı, meddahlık geleneği, seyirlik köy oyunları ve Karagöz üzerine gerçekleştirdiği benzersiz araştırmalar tüm dünyada geniş yankı uyandırmıştır. Batılılaşma dönemi tiyatrosunu tamamen belgelere dayalı bilimsel yöntemlerle inceleyen ilk öncülerden biri olmuştur. 1973 yılında kaleme aldığı Tiyatro Kılavuzu, alanında yazılmış en kapsamlı başvuru kaynaklarından biri olarak kabul edilmektedir. Bu kitapta tiyatro terimleri sözlüğü de bulunur. Tarihsel gravürler, çizimler ve fotoğraflarla zenginleştirilen yapıt, tiyatronun ilk çağlardan günümüze gelişimini inceler. Kültürümüze ömrünü adayan And, ardında elli dört değerli kitap ve bin beş yüz makale bırakmıştır.
Metin And'ın bilim dünyasına yaptığı eşsiz katkılar, ulusal ve uluslararası pek çok önemli ödülle taçlandırılmıştır:
- 1970 - Türk Dil Kurumu Bilim Ödülü
- 1980 - Türkiye İş Bankası Bilimsel Araştırma Ödülü
- 1983 - Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü
- 1985 - Fransız Devlet Nişanı (Officier de l'ordre des Arts et des Lettres)
- 1991 - İtalya Cumhurbaşkanlığı Şövalyelik Nişanı
- 1998 - Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Hizmet Ödülü
Yazarın zengin külliyatından öne çıkan bazı başyapıtlar şunlardır:
- Gönlü Yüce Türk: Yüzyıllar Boyunca Bale Eserlerinde Türkler (1958)
- Kırk Gün Kırk Gece: Eski Donanma ve Şenliklerde Seyirlik Oyunlar (1959)
- Dionisos ve Anadolu Köylüsü (1962)
- Bizans Tiyatrosu (1962)
- Osmanlı Tiyatrosu: Kuruluşu-Gelişimi-Katkısı (1976)
- Dünyada ve Bizde Gölge Oyunu (1977)
- Minyatürlerle Osmanlı-İslâm Mitologyası (1998)
- Ritüelden Drama: Kerbelâ-Muharrem-Ta'ziye (2002)