Türk askeri tarihinin ve milli istihbarat teşkilatlanmasının en kritik evrelerinde görev üstlenen Mehmet Naci Perkel, 1889 yılında İstanbul'da doğmuş ve vatan savunmasında üstlendiği çeşitli vazifelerle adını unutulmaz simalar arasına yazdırmıştır. Genç yaşta başladığı askerlik serüvenini ömrünün son yıllarında diplomatik başarılarla taçlandıran bu önemli şahsiyet, 1969 yılında vefat etmiştir. Vatan savunmasında cephelerde gösterdiği kararlılıkla bilinen Perkel, aynı zamanda cumhuriyetin ilk dönem istihbarat mimarlarındandır. Kendisi hem cephelerde hem de devletin stratejik karar merkezlerinde çok kritik sorumluluklar üstlenen bir isimdir. Subaylık yıllarında büyük tecrübeler kazanmıştır.
Cephe Savaşları ve Esaret Yılları
Mehmet Naci Perkel, 1909 senesinde Kara Harp Okulu'ndan teğmen rütbesiyle başarıyla mezun olarak orduya adım atmıştır. Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu'nun içinde bulunduğu askeri ve siyasi buhranlar genç subayların omuzlarına büyük yükler yüklemekteydi. Genç subay, imparatorluğun son döneminde patlak veren Balkan Savaşları ile Birinci Dünya Savaşı'nda aktif mücadele vermiştir. Askeri hayatının en büyük dönüm noktalarından birini ise 1915 yılındaki Kutülamare Kuşatması esnasında yaşamıştır. Bu amansız çatışmalarda İngilizlere esir düşmüştür. İngiliz kuvvetleri tarafından esir edilmesinin ardından Hindistan'daki uzak bir kampta tam beş yıl boyunca tutsak kalan Perkel, vatana geri döndükten sonra hiç vakit kaybetmeden Kurtuluş Savaşı saflarına dahil olmuştur. Esaret altında geçen bu uzun ve yıpratıcı dönemin ardından Anadolu'daki direniş hareketine katılması onun vatanseverliğinin en somut göstergesidir. Milli Mücadele döneminde Batı Cephesi'nde kritik görevler üstlenerek vatanın bağımsızlığı yolunda önemli katkılar sağlamıştır. Göstermiş olduğu üstün çabalar takdirle karşılanmıştır. Batı Cephesi'ndeki çatışmalar, ülkenin bağımsızlık mücadelesinin en kritik safhasını oluşturduğu için buradaki görevler hayati ehemmiyete sahipti.
Askeri kariyeri boyunca birçok tarihi dönüm noktasında bizzat cephede bulunan Perkel'in katıldığı başlıca mücadeleler şunlardır:
- Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemindeki Balkan Savaşları
- Birinci Dünya Savaşı kapsamındaki Kutülamare Kuşatması
- Milli Mücadele yıllarındaki Batı Cephesi muharebeleri
İstihbaratın Zirvesi ve Diplomatlık Dönemi
Cumhuriyetin kurulmasının ardından yeni dönemin istihbarat yapılanmasında etkin bir rol oynamaya başlamıştır. Teşkilatın gelişmesinde yoğun emek sarf etmiştir. Perkel, 1929 yılında Millî Emniyet Hizmeti Riyâsetine atanarak istihbarat kariyerine resmi olarak başlamıştır. Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin güvenliğini sağlamak amacıyla kurulan bu teşkilat, ülkenin iç ve dış tehditlere karşı korunmasında merkezi bir öneme sahipti. Kurum içerisindeki başarılı çalışmaları sebebiyle 1934 yılında teşkilatın reis yardımcılığı görevine tayin edilmiştir. Aynı sene, reis yardımcılığı görevi üzerinde kalmak kaydıyla Türk Silahlı Kuvvetleri'nden emekliliğe sevk edilmiştir. Bu emeklilik onun için yeni bir başlangıçtı.
İkinci Dünya Savaşı'nın tüm dünyayı kasıp kavurduğu son derece hassas bir süreçte, 1 Ağustos 1941 tarihinde teşkilatın en üst makamı olan reislik vazifesine getirilmiştir. Savaş yıllarında Türkiye'nin tarafsızlığını koruma politikasında istihbarat teşkilatının sağladığı stratejik bilgilerin payı yadsınamaz derecede büyüktür. Milli Emniyet Hizmeti Reisliği görevini 3 Eylül 1953 tarihine kadar uzun yıllar boyunca dirayetle yürütmüştür. İstihbarat başkanlığı görevinin sona ermesiyle birlikte 13 Ekim 1953 tarihinde Bağdat Büyükelçiliği makamına atanmıştır. Ortadoğu coğrafyasındaki dengelerin değiştiği bu dönemde üstlendiği elçilik görevi, onun diplomatik dehasını sergilemesi için yeni bir alan açmıştır. Bu yeni dış misyonda Türkiye'yi başarıyla temsil eden Perkel, 1954 yılında yaş haddinden emekliliğe ayrılmıştır. Büyükelçilik görevinin ardından aktif devlet memuriyetini sonlandırarak inzivaya çekilmiş ve anılarıyla baş başa kalmıştır. Ömrünü devlete hizmete adamış bir liderdir.