1871 yılında Rize'nin Pazar ilçesinde dünyaya gözlerini açan Mehmet Dursun Dereci; şairliği, askerliği, tabur imamlığı ve terziliği tek bir ömre sığdırmış çok yönlü bir Türk şahsiyetidir. Birinci Dünya Savaşı'nın çetin koşullarında üç oğlunu Doğu Cephesi'ne gönderdikten sonra kendisi de 44 yaşında gönüllü olarak Batı Cephesi'ne koşan Dereci, vatan savunmasındaki kahramanlıklarıyla öne çıkmıştır. Çanakkale Cephesi'nde üstlendiği tabur imamlığı görevi sırasında edindiği izlenimleri ve cephedeki tecrübelere dair yazdığı 254 mısralık meşhur destanı ve iki günlüğüyle tanınan şair, savaştan sonra döndüğü Karadeniz topraklarında zanaatıyla da iz bırakmıştır.
Cepheye Uzanan Gönüllü Yolculuk
Gençlik yıllarında medreselerde eğitim görerek dini ve edebi ilimlerle yoğrulan Mehmet Dursun Dereci, Rize'nin Pazar ilçesinde sürdürdüğü sakin yaşamını Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle birlikte tamamen değiştirdi. Ülkenin dört bir yanında genel seferberlik ilan edilirken, Dereci ailesinin genç evlatları Ahmet, Tahir ve İbrahim de vatan savunması amacıyla Doğu Cephesi'ne sevk edildi.
Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıcıyla birlikte Mehmet Dursun Dereci'nin vatan savunması için cepheye giden oğulları şunlardır:
- Ahmet
- Tahir
- İbrahim
Üç evladını birden cepheye uğurlamıştı. Ancak vatanın tehlikede olmasına asla kayıtsız kalamadı. Bu sebeple, 44 yaşında gönüllü olarak Batı Cephesi'nde savaşmak için resmi başvuruda bulundu. Başvurusu kabul edildikten sonra Çanakkale Cephesi'ne sevk edilerek tabur imamı olarak görevlendirildi.
Çanakkale Destanı ve İki Defterin Sırrı
Çanakkale Savaşı'nın o amansız ve tarihi muharebelerinde en ön saflarda yer alan Mehmet Dursun Dereci, askerlerin manevi gücünü ve direncini en üst seviyede tutmak adına büyük bir azimle çalıştı. Cephedeki görevi esnasında bizzat yaşadığı her tecrübeyi, tanıklık ettiği kahramanlıkları ve savaşın getirdiğı büyük yıkımları yanından hiç ayırmadığı iki defterine titizlikle kaydetti. Bu kıymetli notlar sadece tarihi birer vesika olmakla kalmadı, şairlik yeteneğini de besledi. Dereci, cephedeki ateş hattında kaleme aldığı 254 mısralık devasa destan ile Çanakkale ruhunu mısralara aktardı. Yaşanan tarihi anları son derece akıcı ve etkileyici bir edebi üslupla ölümşsüzleştiren bu eser, onu Çanakkale Savaşı'nın bizzat yaşayanların gözünden anlatan en önemli şairlerden biri konumuna getirdi.
Savaş Sonrası Hüzün ve Ardeşen'deki Terzilik Yılları
Büyük mücadelenin ve savaşın nihayete ermesinin ardından memleketine dönen Mehmet Dursun Dereci'yi hüzün dolu bir bekleyiş karşıladı. Cepheden dönen Ahmet ve İbrahim aileye kavuşurken, Doğu Cephesi'ne giden Tahir'den bir daha hiçbir şekilde haber alınamadı. Evlat acısına, savaş yıllarında yakalandığı amansız bir hastalık nedeniyle henüz genç yaşta hayatını kaybeden İbrahim'in vefatı da eklendi. Yaşadığı bu derin kayıpların ardından ömrünün kalan yıllarını Ardeşen'de geçirmeye karar veren Dereci, burada üretken bir hayata adım attı. İlçeye ilk dikiş makinesini getirdi. Bu adım yerel halk için büyük bir yenilikti. Yaşamının son demlerine kadar burada terzilik mesleğini icra eden Dereci, hem bir zanaatkar hem de eski bir asker olarak bölge halkının derin saygısını kazandı. 1871 yılında Rize'nin Pazar ilçesinde başlayan bu fırtınalı ömür çizgisi, yine 1954 yılında doğduğu topraklarda nihayete erdi.