Soyadı Kanunu çıkmadan önce kamuoyunda Laz İsmail Efendi olarak anılan İsmail Zühtü Bilgili, İnegöl belediye başkanlığı vazifesini icra ettiği esnada işgalci Yunan askeri birliklerince esir alınmasıyla tarihe geçen, Türk devlet adamlığı vasıflarına sahip bir şahsiyettir. İdari kariyerindeki bu zorlu dönüm noktası, kendisinin ulusal düzeyde tanınmasına zemin hazırlamıştır.
Yabancı Dil Yetkinliği ve Müderris’zade Lakabı
Tarihi vesikalarda sadece idari başarıları ve siyasi kimliğiyle değil, aynı zamanda entelektüel kişiliği ve kültürel birikimiyle de öne çıktığı açıkça görülmektedir. Kendisi Doğu dilleri konusunda oldukça yetkin bir uzmandı. Özellikle klasik doğu dilleri olan Arapça ve Farsça üzerindeki derin hakimiyeti, onun entelektüel çevresini ve itibarını doğrudan şekillendirmiştir. Bu yetkinliği ona yeni lakap kazandırdı. Dil alanındaki bu olağanüstü becerileri ve donanımı sebebiyle halk arasında kendisine Müderris’zade unvanı uygun görülmüş ve öyle hitap edilmiştir.
İnegöl Belediye Başkanlığı ve Esaret Süreci
Yöneticilik yaptığı dönemde İnegöl şehrinin idaresinden sorumlu olan devlet adamı, bölgede aktif görev almıştır. Yunan askeri güçleri tarafından tutsak düşmesi ise onun bu idari görevi esnasında karşılaştığı en sarsıcı gelişme olmuştur. Yaşadığı bu zorlu esaret süreci, kendisinin yerel yönetim tarihimizin simge isimlerinden biri olarak anılmasına doğrudan vesile olmuştur.
Devlet adamının yaşamı boyunca kullandığı veya halk arasında anıldığı farklı isimler şunlardır:
- İsmail Zühtü Bilgili (Soyadı Kanunu sonrası resmi ismi)
- Laz İsmail Efendi (Soyadı Kanunu öncesi yaygın adı)
- Müderris’zade (Arapça ve Farsça bilgisi nedeniyle aldığı lakap)