İbrahim Çallı Kimdir?

Türk resim sanatının modernleşme sürecine yön veren usta sanatçı Ressam İbrahim Çallı, 13 Temmuz 1882 tarihinde Denizli'nin Çal kasabasında dünyaya gözlerini açtı. Çocuk yaşlardan itibaren içinde taşıdığı büyük sanat tutkusunu ailesinin muhalefetine rağmen büyüterek İstanbul'da zorlu şartlar altında bir kariyer inşa etti. Akademide ve Paris'teki eğitimiyle kazandığı izlenimci üslubu ülkesine taşıyarak Türk sanat tarihinde devrim niteliğinde bir ekol yarattı.

Sanat Tutkusuyla Başlayan İstanbul Yolculuğu

Çallı, ilk eğitimini Çal kasabasında rüştiyede tamamladıktan sonra İzmir'de Mülki İdadisi'ni bitirdi. Ailesi, onun kendi hayatını kurması ve geçimini sağlaması amacıyla genç İbrahim'i İstanbul'a gönderdi. Ancak onun yüreğinde çocukluğundan bu yana sönmeyen güçlü bir resim sevdası bulunuyordu. İstanbul'da kaldığı handa konaklayan Vefa İdadisi öğrencilerinin resim dersleri aldığını öğrenince hiç düşünmeden onların grubuna dahil oldu. Büyük şehirde ciddi maddi sıkıntılar yaşayan genç adam, geçimini sağlamak için bir süre arzuhalcilik ve katiplik gibi işler üstlendi. Tam da bu zorlu günlerde, Çarşıkapı civarında çalışan Ermeni asıllı ressam Ruben Efendi ile yolları kesişti. Ondan üç ay boyunca aldığı özel resim dersleri, gelecekteki kariyerinin ilk profesyonel adımlarını oluşturdu.

Sanayi-i Nefise Yılları ve Yeteneğin Keşfi

Ruben Efendi'nin ardından sanat dünyasının kapıları Çallı için yavaş yavaş aralanmaya başladı. Dönemin meşhur ressamı Şeker Ahmet Paşa'nın oğlu İzzet Bey ile kurduğu dostluk, onun hayatında büyük bir dönüm noktası oldu. İzzet Bey aracılığıyla babasıyla tanışan Çallı'nın içindeki sanatkar ruhu Şeker Ahmet Paşa hemen fark etti. Usta ressam, bu yetenekli gencin elinden tutarak ona Osman Hamdi Bey'e sunulmak üzere bir tavsiye mektubu yazdı. Bu mektup sayesinde Çallı, 1906 yılında Sanayi-i Nefise Mektebi'ne adım atmayı başardı. Okulda klasik tarzda eğitim alırken, geçimini sağlaması için adliyedeki katiplik görevini de aralıksız sürdürdü. Akademinin müdürü olan Osman Hamdi Bey, aynı zamanda resim bölümünün hocaları arasında yer alıyordu. Atölyedeki arkadaşları, yaşça kendilerinden büyük olan ve köylü kılıklı, beli kuşaklı bu yeni öğrenciyi başlangıçta yadırgadılar. Ancak genç ressam, sĜak kanlı ve samimi tavırlarıyla çok geçmeden herkesin sevgisini kazanmayı bildi. Feyhaman Duran ve Hikmet Onat gibi yakın arkadaşları, Çallı'nın hem özel hayatında hem de okulda ne kadar dürüst ve çalışkan olduğundan övgüyle söz ederler.

Paris Yılları ve Türk Resminde İzlenimci Devrim

Sanatçı, Meşrutiyet döneminin getirdiği yenilikçi ruhla hareket ederek arkadaşlarıyla birlikte Osmanlı Ressamlar Cemiyeti'ni kurdu. Köy kökenli bir ressam olması, o güne kadar saraylı ailelerin çocuklarının egemen olduğu Türk resim dünyasına bambaşka bir soluk getirdi. Akademideki eğitimini çalışanlığı sayesinde üç yıl gibi kısa sürede bitirdi. 1914 yılında Maarif Vekaleti tarafından düzenlenen yarışmada "Çıplak Adam" ve "Harekat Ordusunun Muhafız Alayı'ndan Maksut Çavuş" tablolarıyla birincilik kazandı. Bu büyük başarı ona devlet tarafından Fransa'da eğitim görme hakkı kazandırdı. Paris Güzel Sanatlar Okulu'nda Fernand Cormon'un atölyesine kabul edilen sanatçı, burada dönemin popüler akımı izlenimcilikten derinden etkilendi. Birinci Dünya Savaşı'nın yaklaşması üzerine dört yıl sonra ülkesine geri dönen Çallı, Şişli'de kurulan Harbiye Nezareti atölyesinde görev aldı. Savaşın etkilerini ve değişen Türk toplumunu sanatla anlatmayı amaçlayan bu atölyede "Boğalı Kadın", "Topçu Mevzi Alırken", "Yaralı", "Siperde Sabah" ve "Çadır Önünde" gibi ünlü savaş resimlerini üretti. Bu eserler daha sonra Viyana ve İstanbul sergilerinde izleyicilerle buluştu ve sanatçıya Sanayi-i Nefise Mektebi Madalyası getirdi.

Akademi Hocalığı ve Atatürk Portresinin Hikayesi

Savaş yıllarında mezun olduğu okula öğretmen olarak geri dönen İbrahim Çallı, Türk resmini klasik kalıpların dışına çıkardı. Fotoğrafa bakarak manzara ve natürmort yapma alışkanlığını yıkarak öğrencilerini doğanın tam karşısına geçerek çalışmaya yönlendirdi. Çevik, heyecanlı fırça vuruşları ve açı renklerle örülü paletiyle kendine has bir tarz oluşturdu. Sanatçı, Galatasaray Lisesi'nde açılan geleneksel sergilerin de en gözde isimlerinden biri haline geldi. Özellikle zeybekler, mevleviler ve manolyalar üzerine yaptığı kompozisyonlarla hafızalara kazındı. Portre sanatında da rüştünü ispatlayan Çallı, Mustafa Kemal Atatürk'ün de en çok bir araya geldiği ressamlardan biri oldu. 1935 yılında tamamladığı meşhur fraklı Atatürk Portresi, koltuk detayları ve titiz el çizimleriyle sanat tarihimizin en kıymetli eserlerinden biri olarak kabul edilir. Bu tablonun ardında ise tatlı bir anı yatar. İstanbul'un kurtuluşundan sonra İzmir'de bulunan Çallı, Paşa'ya giderek onun portresini çizmek için izin ister. Atatürk ise, "Mademki gönüllerde yaşayan Mustafa Kemal'i çizmek istiyorsun, benim modelliğime gerek yok" yanıtını verir. Çallı da daha sonra yaptığı araştırmalara dayanarak bu başyapıtı ortaya koyar.

Son Yılları ve Ölümsüz Mirası

Uzun yıllar boyunca adeta bir resim fabrikası gibi çalışan ve Türk sanatına sayısız değer kazandıran Çallı, 13 Temmuz 1947 tarihinde yaş haddini doldurarak çok sevdiği akademiden emekliye ayrıldı. Emeklilik günlerinde de üretmeye devam eden usta sanatçı, 22 Mayıs 1960 tarihinde mide kanaması geçirerek 78 yaşında hayata veda etti. Türk resminin bu büyük çınarının anısını yaşatmak adına memleketi Denizli'de Ressam İbrahim Çallı İlköğretim Okulu kurulmuştur. Sanatçının ölümsüzleştirdiği çok sayıda başyapıt bugün halen müzelerde sergilenmeye devam etmektedir.

İbrahim Çallı'nın sanat tarihine damga vuran bazı önemli eserleri şunlardır:

• Atatürk Portresi
• İsmet İnönü Portresi
• İstiklâl Savaşında Zeybekler
• Mevleviler
• Manolyalar
• Dikiş Diken Kadın
• Türk Topçularının Mevzie Girişi
• Arzuhalci
• Cami Avlusu
• Hatay'ın Anavatana Hasreti