Gulbeddin Hikmetyar Kimdir?

Gulbeddin Hikmetyar, yakın tarihin en fırtınalı coğrafyalarından biri olan Afganistan'da siyasi ve askeri dengeleri değiştiren en önemli aktörlerden biridir. 26 Haziran 1947 tarihinde Kunduz'un İmam Sahip bölgesinde dünyaya gözlerini açan yengeç burcu Peştu lider, ülkesinde iki farklı dönemde başbakanlık koltuğuna oturarak adını tarihe yazdırmıştır. Kabil Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü mezunu olan siyasetçi, genç yaşlardan itibaren başladığı mücadele hayatını Hizb-i İslami örgütünün lideri olarak sürdürmüş ve Sovyet işgaline karşı yürütülen direnişin en ön safında yer almıştır. Siyasi yaşamı oldukça hareketli geçmiştir. Yaşantısı boyunca aldığı kritik kararlar, sert savaş taktikleri ve uluslararası ittifaklardaki rolüyle öne çıkan 79 yaşındaki siyasetçi, hem ülkesinde hem de küresel arenada derin izler bırakmıştır.

Siyasi Mücadelenin Başlangıcı ve Hizb-i İslami

Hikmetyar'ın ideolojik ve askeri mücadelesi, 1970'li yılların sonunda resmiyet kazanmıştır. Mühendislik eğitimi aldıktan sonra yönünü tamamen siyasete ve direnişe çeviren lider, 1977 senesinde Hizb-i İslami adlı yapıyı kurarak genel başkanlığını üstlenmiştir. Hizb-i İslami örgütü 1977 yılında kurulmuştur. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) 25 Aralık 1979 ile 15 Şubat 1989 tarihleri arasında gerçekleştirdiği Afganistan işgaline karşı koyan yedi büyük direniş hareketinden birinin kurucu liderliğini yapmıştır. Sovyet güçlerinin ülkeden çekilmesi için yürütülen bu gerilla mücadelesinde aktif rol oynayan Hikmetyar, o yıllarda ABD'nin de Sovyetler Birliği'ne karşı cephe alan Afgan mücahitlerini destekleme politikasının merkezinde yer bulmuştur. İşgale karşı gösterdiği bu askeri liderlik, SSCB'nin yenilgiyle geri çekilmesinin ardından kurulacak olan yeni Afganistan yönetiminde kendisine en üst düzey makamların kapısını açmıştır.

Gulbeddin Hikmetyar'ın kariyeri boyunca üstlendiği başlıca roller şu şekildedir:

• Hizb-i İslami örgütünün kurucusu ve önderi olması
• Farklı dönemlerde üstlendiği Afganistan Başbakanlığı görevi
• Sovyetler Birliği'ne karşı savaşan ABD destekli Afgan mücahitlerinin liderliği

Başbakanlık Dönemi ve Tartışmalı Kararları

Sovyet işgali 1989 yılında son bulmuştur. Bu kurtuluşun ardından, 1992 yılında Afgan mücahitlerin oluşturduğu Yönetim Konseyi tarafından başbakan olarak görevlendirilen lider, hükümet krizlerinin tam ortasında kalmıştır. Siyaset sahnesinde fırtınalı günler geçiren lider, 17 Haziran 1993 ile 28 Haziran 1994 tarihleri arasında ilk kez başbakanlık yapmıştır. Daha sonra, 26 Haziran 1996 ile 11 Ağustos 1997 tarihleri arasında ikinci kez Afganistan Başbakanı olarak görev almıştır. Ancak iktidarda olduğu bu dönemler, şiddetli çatışmalar ve radikal kararlarla gölgelenmiştir. Özellikle 1996 yılındaki başbakanlığı esnasında başkent Kâbil'deki radyo ve televizyonlarda müzik yayınlanmasını yasaklaması ve kentteki tüm sinemaların kapılarına kilit vurulmasını emretmesi büyük tartışmalara yol açmıştır.

Bunun yanı sıra, askeri faaliyetleri de ağır suçlamaları beraberinde getirmiştir. İnsan Hakları İzleme Komitesi'nin hazırladığı raporda, Ağustos 1992'de Hikmetyar'a bağlı birliklerin gerçekleştirdiği yoğun roket saldırılarında çoğunluğu sivil halktan oluşan en az 2000 kişinin hayatını kaybettiği ve yarım milyon insanın başkenti apar topar terk etmek zorunda kaldığı belirtilmiştir. Ayrıca 9 Ocak 1995 tarihinde yine Hikmetyar kuvvetlerinin Kabil'e düzenlediği bombalı saldırılarda 20'den fazla sivil can vermiştir. 1980'lerde gerilla lideri olduğu Sovyet işgali sonrası süreçte şehri hedef gözetmeksizin bombalaması, onun hafızalara acımasız bir lakapla, "Kabil Kasabı" olarak kazınmasına neden olmuştur.

Sürgün Yılları, Terör Listesi ve Kabil'e Dönüşü

Afganistan iç savaşının seyrini değiştiren en büyük etkenlerden biri Taliban'ın ülke genelinde gücünü hızla artırması olmuştur. Taliban'ın gücü ülkede giderek artmıştır. Bunun üzerine 1997'de Kabil'den ayrılmıştır. Sürgün hayatına başlayan lider, 2003 yılında ise terörist ilan edilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri tarafından kara listeye alınan ve Birleşmiş Milletler (BM) yaptırım listesine dahil edilen ünlü lider, uzun yıllar boyunca uluslararası alanda izole edilmiştir.

Bu süreç barış anlaşmasıyla yeni bir boyut kazanmıştır. Afganistan hükümetinin resmi başvurusu üzerine Birleşmiş Milletler, 2016 yılında imzalanan barış anlaşmasının ardından 2017 yılında Hikmetyar'ı terör yaptırımları listesinden tamamen çıkarmıştır. Lider, 2017 yılında Kabil'e geri dönmüştür. İran'dan ayrılarak başkent Kabil'e dönüş gerçekleştiren lider, siyasi dengeleri yeniden hareketlendirmiştir. Associated Press ajansına yaptığı açıklamalarda ise güncel pozisyonunu ortaya koymuş; Taliban liderlerine ABD'ye karşı mücadele etmek amacıyla geniş tabanlı bir ittifak kurma çağrısı yapmış, kendisi ve bağlı güçlerinin de bu yapıya memnuniyetle katılacağını bildirmiştir.