Türk pop müziğinin ve tiyatrosunun unutulmaz isimlerinden biri olan Esmeray Diriker, Fas asıllı kökleri ve büyüleyici sesiyle 1970'li yılların Türkiye'sinde derin izler bırakmış bir sanatçıdır. 25 Şubat 1949 tarihinde İstanbul'un Emirgân semtinde dünyaya gelen Esmeray, hem oyunculuk hem de müzik alanındaki yeteneğiyle dönemin sanat dünyasına yön vermiştir. Kendine has tarzı ve unutulmaz yorumuyla kitleleri peşinden sürükleyen sanatçı, 25 Mart 2002'de yine doğduğu şehir olan İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur. Özellikle "Unutama Beni" ve "Gel Tezkere" gibi klasikleriyle müzik tarihindeki sarsılmaz yerini almıştır.
Sahnede Filizlenen Bir Yetenek: Tiyatro Yılları
Esmeray'ın sanat yolculuğu, çocukluk yıllarında İstanbul'un tarihi atmosferinde başlamıştır. Babası Nusret Bey Osmanlı döneminde Türkiye'ye yerleşmiş Fas kökenli bir aileden gelirken, annesi Fermet Hanım ise beyazdır. Eğitim hayatına Emirgan Ortaokulu'nda adım atan genç Esmeray, içindeki sahne tutkusuna engel olamamıştır. Henüz ortaokul son sınıftayken, 1960 yılında eğitimini yarıda bırakarak İstanbul Şehir Tiyatrosu'nun kapılarını aralamıştır. Sahneye ilk adımı çocuk bölümünde atmıştır. Beş yıl sonra Dormen Tiyatrosu'na geçmiştir. Yeni topluluğunda "Dün Gece Yolda Giderken Çok Komik Bir Şey Oldu" adlı popüler oyunda rol alarak profesyonelliğini pekiştirmiştir. Sonrasında tiyatro sahnesindeki serüvenini Avni Dilligil, Özlem Taşdelenler ve Sezer Sezin gibi değerli topluluklarda sürdürmüştür. 1974 yılına gelindiğinde, usta oyuncu Muammer Karaca ile birlikte "Mart Bakanı" isimli oyunda sahne almıştır. Bu performanstan sonra tiyatroya uzun bir ara vermiştir. Sahne tozuyla yoğrulan bu dönemde beyazperdeye de adım atmış, 1967'de "Zilli Nazife" ve 1972'de "Sev Kardeşim" filmleriyle sinema izleyicisinin karşısına çıkmıştır. Bu sırada özel hayatında da yeni bir sayfa açarak 1970 yılında Şemi Diriker ile hayatını birleştirmiş ve 1977 yılında bir erkek çocuk sahibi olmuştur.
"Unutama Beni" ve TRT Engeline Karşı Yükseliş
Oyunculuk kariyerini başarıyla sürdürürken müzikle amatör düzeyde ilgilenen Esmeray, sesinin rengiyle dinleyicileri etkilemeyi başarmıştır. İlk olarak "Kim Bunlar" isimli müzik topluluğunun çıkardığı albümde yer alan "1000 Kerre 1000 Kerre" parçasını seslendirerek dikkatleri üzerine çekmiştir. Sanatçının müzik tarihindeki asıl büyük çıkışı ise 1974 yılında gerçekleşmiştir. TRT tarafından ilk kez düzenlenen Toplu İğne Beste Yarışması'na katılan Esmeray, bu yarışmada Şemi Diriker'in (bestelerinde Erol Tanır takma adını kullanmıştır) imzasını taşıyan "Unutama Beni" adlı eseri seslendirmiştir. Hem seçici kurul hem de halk tarafından birinci seçilen şarkı, TRT tarafından yasaklanmıştır. Bu engelleyici tutum genç sanatçıyı durdurmaya yetmemiştir. O yıl gazinolarda sahne almaya başladı. Eş zamanlı olarak "Unutama Beni" filmine konuk oyuncu sıfatıyla katılmıştır. Ertesi yıl, yani 1975'te, TRT'nin sansür kararına adeta bir yanıt niteliğinde olan "Yayınlanamaz" isimli uzunçalarını piyasaya sürmüştür. Albümde yasaklanan diğer eserler de vardı. Aynı yıl çıkardığı "13,5" adlı çalışmasında, popüler bir çocuk tekerlemesi olan "Arap Kızı" sözlerinden esinlenmiştir. Sanatçı bu eseriyle, Osmanlı döneminden itibaren bu toprakların asli bir parçası haline gelmiş Afrika kökenli Türklerin sesini duyurmuştur.
Asker Şarkıları ve Eurovision Serüveni
Müzikal yolculuğunda her geçen gün daha geniş kitlelere ulaşan Esmeray, 1977 yılında kariyerinin en önemli adımlarından birini atarak ikinci albümü "Gel Tezkere"yi yayımlamıştır. Bu plak, dinleyiciler tarafından çok büyük bir ilgiyle karşılanmış ve adeta bir hit haline gelmiştir. Bu muazzam başarının ardından sanatçı, sonraki yıllarda da askere gidenlerin duygularına tercüman olan tematik şarkılar seslendirmeyi sürdürmüştür. Müzikal arayışlarına grup çalışmalarıyla da yön veren Esmeray, Ertan Anapa, Funda Anapa, Melike Demirağ, Kerem Yılmazer ve İskender Doğan ile bir araya gelerek Grup Sekstet adında bir topluluk oluşturmuştur. Bu ekip, 1978 Eurovision Şarkı Yarışması Türkiye finalleri ön elemelerine katılma kararı almıştır. Grup, Atilla Özdemiroğlu'nun ezgileriyle can bulan, Şanar Yurdatapan'ın kaleme aldığı ve Lale Mansur'un hareket düzenini üstlendiği "İnsanız Biz" adlı iddialı şarkıyla yarışmıştır. Finallerde ikincilik derecesini elde eden bu değerli parça da dönemin katı yayın politikaları nedeniyle TRT ekranlarında gösterilmesi engellenen eserler kervanına katılmıştır.
Sanatçının kariyerinde öne çıkan bazı önemli yapıtlar şunlardır:
- "Unutama Beni": 1974 yılındaki yarışmada birincilik getiren, ancak TRT tarafından yasaklanan parça.
- "Yayınlanamaz": Sanatçının sansürlenen eserlerini topladığı 1975 tarihli albüm çalışması.
- "Gel Tezkere": Esmeray'ın geniş kitleler tarafından sevilmesini sağlayan 1977 tarihli albüm.
- "İnsanız Biz": Grup Sekstet ile Eurovision Türkiye elemelerinde ikincilik kazanan eser.