Mustafa Cihat Baban, Osmanlı'nın son dönemlerinde, köklü bir ailenin ferdi olarak 1911 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş, Türk siyaset ve basın tarihine yön veren çok yönlü bir devlet adamıdır. Hukuk eğitiminin kazandırdığı analitik bakış açısını gazetecilik heyecanıyla birleştiren Baban, genç yaşlardan itibaren kalemiyle toplumsal dönüşüme katkı sağladı. Ülkenin kaderini belirleyen kritik dönemlerde üstlendiği milletvekilliği, kurucu meclis üyeliği ile basın ve kültür bakanlıkları görevleriyle Cumhuriyet döneminin en etkili aydınları arasında yerini aldı. Hem siyaset sahnesinde hem de yazı masasında sergilediği üretken tavırla, Türkiye'nin modernleşme serüveninde derin izler bıraktı. 28 Eylül 1984 tarihindeki vefatına kadar ülkesine hizmet etmeyi sürdüren Baban, entelektüel kimliğiyle arkasında büyük bir miras bıraktı.
Saraydan Babıali'ye Uzanan Gençlik Yılları
Mustafa Cihat Baban, soyağacındaki güçlü figürlerle dikkat çeken bir aile ortamında büyüdü. Kendisi, eski Hicaz ve Yanya Valisi Mustafa Zihni Paşa ile eski Piyade Dairesi Başkanlarından Borlu Mirliva Pirizade Sadık Paşa'nın torunudur. Süleyman Hikmet Bey ve Ayşe Seniha Hanım'ın oğlu olarak İstanbul'da çocukluğunu geçirdi. Eğitim hayatına seçkin eğitim kurumlarından Galatasaray Lisesi'nde adım attı. Bu köklü okuldan 1931 yılında başarıyla mezun oldu. Ardından İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydoldu ve buradaki eğitimini 1934 yılında tamamladı.
Hukuk eğitimi sırasında mesleki hayatına yön verecek ilk adımlarını da attı. Adliye teşkilatında göreve başlayarak İstanbul Hakim Muavinliği ve İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Aza Yardımcılığı gibi sorumluluklar üstlendi. Ancak onun zihninde adliye salonlarından çok gazetelerin mürekkepli sayfaları yer ediniyordu. Henüz üniversite sıralarındayken yabancı dillerden yaptığı çevirilerle basın dünyasına adım attı. Çeşitli mecmuaların yazı işlerinde çalışarak mesleğin mutfağında pişti. Gazeteciliğe duyduğu bu tutku, onu kısa sürede adliye koridorlarından tamamen kopararak Babıali'nin merkezine taşıdı.
Basın Dünyasında Yükseliş ve Siyasi Yaşamı
Doğu Anadolu bölgesinin kalkınma hamlelerine basın yoluyla destek vermek isteyen Baban, Erzurum'a giderek Erzurum Doğu gazetesinin kuruluşunda aktif bir rol üstlendi. İstanbul'a döndükten sonra Yeni Sabah ve Cumhuriyet gibi dönemin en saygın gazetelerinde çalışarak tecrübesini artırdı. Ardından Tasvir-i Efkar gazetesinin Yazı İşleri Müdürlüğü pozisyonuna getirildi. Gazetenin başyazarı Velid Ebüzziya'nın 1946 yılındaki vefatı üzerine, Tasvir gazetesinin hem sahipliğini hem de başyazarlığını üstlenerek basın camiasında en etkili isimlerden biri haline geldi. Ankara'da da Yeni Gün ve Ulus gazetelerinde başyazarlık yaparak kalemini her zaman canlı tuttu.
Gazetecilikteki başarısı ona siyaset kapılarını da araladı. Farklı illerden milletvekili seçilerek TBMM'de uzun yıllar halkı temsil etti:
- 1946 genel seçimlerinde VIII. Dönem İstanbul Milletvekili olarak parlamentoya girdi.
- 1950 ve 1954 genel seçimlerinde ise IX. ve X. Dönem İzmir Milletvekili olarak meclisteki yerini korudu.
- 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından kurulan hükümette Basın, Yayın ve Turizm Bakanı olarak görev yaptı.
- 1961 yılında kurulan Kurucu Meclis bünyesinde Cumhuriyet Halk Partisi Temsilcisi olarak Anayasa yapım sürecine katıldı.
- 1961 seçimlerinde yeniden meclise girerek 1. (XII) Dönem İstanbul Milletvekilliği görevini yürüttü.
- 1965 seçimlerinde ise 2. (XIII) Dönem Çanakkale Milletvekili seçilerek yasama faaliyetlerini sürdürdü.
Kültür Bakanlığı ve Edebi Mirası
Cihat Baban, çok yönlü kariyerinin son büyük devlet görevini 1980 yılında, dışarıdan Kültür Bakanı olarak atanarak gerçekleştirdi. Bu dönemde Türk kültür hayatının gelişmesi ve korunması için önemli kararlara imza attı. Devlet adamlığı ve gazetecilik mesleği boyunca karşılaştığı renkli simaları, siyasi anılarını ve gözlemlerini kitaplaştırarak edebiyat dünyasına da değerli katkılar sağladı. Portre yazarlığının en başarılı örnekleri arasında gösterilen eserleri geniş kitleler tarafından büyük bir ilgiyle okundu.
Baban'ın geride bıraktığı başlıca eserleri şunlardır:
- Politika Galerisi: Siyaset dünyasının perde arkasını ve önemli aktörlerini ele alan anı niteliğindeki eseri.
- Büstler ve Portreler: Dönemin tanınmış şahsiyetlerini edebi bir üslup ve akıcı dille tasvir ettiği popüler kitabı.
- İsa Öncesinden Günümüze Kadar Çin Tarihi: Doğu Asya tarihine ve kültürüne odaklı, ömrünün son döneminde kaleme aldığı kıymetli çalışması.
Yaşamı boyunca kalemi, hukuku ve siyaseti bir arada yürüten bu aydın devlet adamı, geride Türkiye'nin modernleşme tarihine ışık tutan zengin bir arşiv bıraktı. Evli olan Cihat Baban, 28 Eylül 1984 tarihinde hayata gözlerini yumduğunda, ardında hem Türk basınına hem de siyasetine yön vermiş derin bir iz bıraktı.