Ege'nin incisi İzmir'i küllerinden var eden ve modern bir kente dönüştüren efsanevi belediye başkanı, tıp doktoru ve siyasetçi Dr. Behçet Uz, 1931 ile 1941 yılları arasında imza attığı şehircilik devrimiyle Türkiye'nin yerel yönetim tarihine adını altın harflerle yazdırmıştır. 1893 yılında Denizli'nin Buldan ilçesinde dünyaya gözlerini açan bu vizyoner devlet adamı, tıp alanındaki uzmanlığını toplumsal şifa arayışıyla birleştirerek hem yerel yönetimde hem de ulusal siyasette derin izler bırakmıştır. Hayatı boyunca sürdürdüğü amansız kalkınma ve sağlık mücadeleleriyle tanınan efsanevi yönetici, 19 Mayıs 1986'da İstanbul'da hayata gözlerini yumduğunda ardında modern bir şehir ve minnettar bir ulus bırakmıştır.
Hekimlikten Cemiyet Liderliğine Uzanan Yolculuk
Eğitim hayatına doğduğu topraklar olan Buldan'da adım atan Behçet Salih Uz, ilk ve ortaöğrenimini burada tamamladıktan sonra lise eğitimi için İzmir'in yolunu tutmuştur. Gençlik yıllarında tıp bilimine duyduğu büyük ilgi, onu dönemin en prestijli eğitim kurumlarından biri olan İstanbul Tıp Fakültesi'ne sürüklemiştir. Bu köklö fakülteden başarıyla mezun olan Uz, çocuk sağlığı alanına yönelerek İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Kliniği bünyesinde uzmanlık eğitimini tamamlamıştır.
Çocuk hekimi unvanını aldıktan sonra ilk mesleki deneyimlerini İstanbul Şişli Çocuk Hastanesi ve mezun olduğu fakültede kazanan başarılı hekim, daha sonra mesleğini serbest olarak icra etmek üzere çok sevdiği İzmir'e yerleşmiştir. İzmir'deki hekimlik yıllarında sadece muayenehane sınırları içinde kalmayan Dr. Behçet Uz, bölgedeki birçok önemli sağlık ve sosyal hizmet kurumunda kritik sorumluluklar üstlenmiştir. İzmir Memleket Hastanesi bünyesinde Çocuk Hastalıkları Klinik Şefliği görevini yürüten vizyoner doktor, aynı zamanda kolej hekimliği, Fransız Hastanesi hekimliği ve Çocuk Esirgeme Çocuk Polikliniği gibi hayati alanlarda şifa dağıtmıştır. Aydın Şimendifer Kumpanyası'nda başhekim muavinliği de yapan Uz, meslektaşlarıyla kurduğu güçlü bağlar sayesinde Tıp Cemiyeti ile Etıbba Odası başkanlığı makamlarında bulunmuştur. Sağlık alanındaki bu yoğun mesaisini toplumsal bir mücadeleye dönüştürmek isteyen azimli hekim, 1922 senesinde on yedi yol arkadaşıyla birlikte İzmir'de ilk kez Verem Mücadele Cemiyeti'ni kurarak tüberkülozla savaşın öncüleri arasına girmiştir.
İzmir'i Yeniden İnşa Eden Efsane Belediye Başkanı
Sağlık ve cemiyet hayatındaki başarılarının ardından topluma daha geniş bir yelpazede hizmet etmek isteyen Dr. Behçet Uz, 1930 yılında İzmir Belediye Meclisi üyeliğine seçilerek yerel siyasete adım atmıştır. Meclisteki aktif ve yapıcı tutumuyla kısa sürede dikkat çeken Uz, 1931 yılında İzmir Belediye Başkanı koltuğuna oturmuştur. Tam on yıl süren bu altın dönem boyunca kenti adeta başan inşa eden efsanevi yönetici, İzmir'i modern bir dünya kenti yapma hedefiyle gece gündüz çalışmıştır.
Belediye başkanlığı süresince şehre kazandırdığı anıtsal yapılar ve altyapı projeleri, İzmir'in çehresini tamamen değiştirmiştir. Efsane başkanın İzmir'in kalkınması yönünde hayata geçirdiğı en önemli hizmetlerden bazıları şunlardır:
- Atatürk heykeli ve modern görünümüyle Cumhuriyet Meydanı
- Şehrin akciğeri olan Kültürpark ile dünya çapındaki İzmir Uluslararası Fuarı
- Her semtte kurulan modern pazar yerleri, bulvarlar, çocuk bahçeleri ve yeşil parklar
- Çocuk sağlığına adanmış tam teşekküllü Çocuk Hastanesi
- Ulaşım altyapısını güçlendiren santral garajı ve kentin ana damarlarından Fevzi Paşa Bulvarı
Ulusal Siyaset Yılları ve Bakanlık Hizmetleri
Yerel yönetimde sergilediği üstün performansın ardından ulusal siyasete geçiş yapan Dr. Behçet Uz, 1941 yılında baba ocağı Denizli'den Cumhuriyet Halk Partisi milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girmiştir. Tam 19 yıl boyunca kesintisiz şekilde demise eden parlamento hayatında çok önemli devlet görevlerini üstlenmiştir. Siyasi kariyerinin ilk bakanlık deneyimini 1942 ile 1943 tarihleri arasında Ticaret Bakanı olarak yaşayan Uz, daha sonra 1946 ile 1948 tarihleri arasında Şükrü Saracoğlu hükümetinde Sağlık Bakanlığı koltuğuna oturarak ulusal sağlık politikalarına yön vermiştir.
Zamanla siyasi dengelerin değişmesi üzerine 1953 senesinde Cumhuriyet Halk Partisi ile yollarını ayıran tecrübeli devlet adamı, 1954 genel seçimlerinde İzmir'den bağımsız milletvekili adayı olmuş ve halkın büyük teveccühüyle yeniden parlamentoya girmeyi başarmıştır. Meclisteki etkinliği sayesinde Mehmet Recep Peker ve Hasan Saka hükümetleri döneminde, 1954 ile 1955 tarihleri arasında bir kez daha Sağlık Bakanlığı vazifesini üstlenmiştir. Türkiye'nin sağlık sistemini modernleştirmek için yoğun çaba harcayan Uz, 1960 askeri müdahalesinin ardından aktif siyaset sahnesinden çekilerek çok sevdiği İzmir'e geri dönmüştür. Hayatının son dönemini bu güzel şehirde ticari ortaklıklar ve sosyal sorumluluk projeleriyle geçiren Uz, ömrünü topluma adamış örnek bir aydın olarak hafızalara kazınmıştır.
Özel Yaşamı ve Hüzünlü Vedası
Hayatı boyunca yoğun bir çalışma temposuna sahip olan Dr. Behçet Uz, özel yaşamında Sıdıka Hanım ile hayatını birleştirmiş ve bu evlilikten geniş bir aile kurmuştur. Ancak başarılı devlet adamının yaşamı büyük bir evlat acısıyla da sınanmıştır. İlk çocuklarından Mübeşşir Uz, henüz 15 yaşındayken yakalandığı amansız kalp romatizması hastalığı nedeniyle genç yaşta yaşama veda etmiştir. Bu derin acıya rağmen ailesine ve vatanına hizmete sarılan Uz'un, sonraki yıllarda Mübeccel Versan ve Ödel Kaptanoğlu adında iki kızı ile Ethem Uz ve Salih Uz adında iki oğlu dünyaya gelmiştir. Cumhuriyet tarihinin en üretken ve iz bırakan şahsiyetlerinden biri olan Dr. Behçet Uz, 19 Mayıs 1986 tarihinde, 93 yıllık uzun ve şerefli bir ömrün ardından İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur.