Cumhuriyet döneminin en dinamik ve vizyoner hizmet insanlarından biri olan Ömer Behçet Uz, tıp doktorluğu ile başladığı mesleki yaşamını ülkeye yön veren büyük bir şehircilik ve siyaset hikayesine dönüştürmüştür. 1893 yılında Denizli'nin Buldan ilçesinde dünyaya gelen Uz, eğitim hayatının ardından hem çocuk sağlığı alanında uzmanlaşmış hem de İzmir başta olmak üzere tüm Türkiye'de silinmez izler bırakmıştır. Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin yerel kalkınma hamlelerine İzmir Belediye Başkanı olarak liderlik etmiş, kentte gerçekleştirdiği köklü imar reformlarıyla modern bir şehir kimliği inşa etmiştir. 19 Mayıs 1986 tarihinde vefat edene kadar sürdürdüğü bu eşsiz hizmet yürüyüşünü, parlamentoda milletvekili ve kabinede bakan olarak taçlandırmıştır. Onun tıp dünyasında ve kamu yönetiminde attığı dev adımlar, bugün dahi ülkenin imar ve sağlık politikalarında yol gösterici olmaya devam etmektedir.
Tıptan Toplumsal Sağlığa Uzanan Kararlı Adımlar
Behçet Uz, ilk ve orta öğrenimini doğduğu topraklar olan Buldan'da tamamladıktan sonra lise eğitimi için İzmir'e geçmiştir. Buradaki eğitimini başarıyla bitirip Darülfünun Tıp Fakültesi'ne adım atmış, ancak tıp öğrenimi Balkan Savaşı'nın patlak vermesiyle kesintiye uğramıştır. Vatan savunmasının getirdiği zorluklar altında, tıp eğitimini savaş şartlarında aralıklı olarak sürdürmüş ve tamamlamıştır. Mezuniyetinin ardından Darülfünun Çocuk Kliniğinde Prof. Dr. Kadri Reşit Paşa'nın asistanı olarak uzmanlık eğitimine başlamıştır. Bu süreç, onun pediatri alanında derin bir yetkinlik kazanmasını sağlamıştır.
İstanbul Şişli Çocuk Hastanesi'nde ve Darülfünun bünyesinde bir süre hekimlik yaptıktan sonra, mesleğini serbest olarak sürdürmek ve halka doğrudan şifa dağıtmak amacıyla Ege'nin incisi İzmir'e yerleşmiştir. Ayrıca İzmir'de mesleğini icra ederken halk sağlığını en geniş çerçevede gözetmiş, toplumsal amaçlı girişimleriyle kısa sürede tüm halkın sevgisini kazanmıştır. Kentte çocuk sağlığı alanındaki eksiklikleri gidermek amacıyla İzmir Memleket Hastanesinde Çocuk Hastalıkları Klinik Şefliği görevini üstlenmiştir. Aynı dönemde kolej hekimliği, Fransız Hastanesi tabipliği ve Çocuk Esirgeme Çocuk Polikliniği gibi bilinen birçok kritik kurumda aktif rol oynamıştır.
Sağlık alanındaki teşkilatlanmaya büyük önem veren Dr. Behçet Uz, onyedi çalşma arkadaşıyla bir araya geldi. İzmir'in ilk Verem Mücadele Cemiyetini 1922 yılında bu ekiple kurdu. Bu girişim, ülkenin o dönemdeki en büyük sağlık sorunlarından birine karşı başlatılan öncü bir savaştır. Ayrıca uzun yıllar boyunca Tıp Cemiyeti ile Etibba Odası'nın başkanlık görevlerini yürüterek meslektaşlarının dayanışmasına liderlik etmiştir. Onun bu özverili çalşmaları, onu tıp dünyasında saygın bir figür haline getirmiştir.
İzmir'in Küllerinden Yeniden Doğduğu Altın On Yıl
Belediye Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 1930 senesinde, Dr. Behçet Uz İzmir Belediye Meclisi'ne adım atarak idari kariyerine başlamıştır. Meclisin düzenlediği ilk oturumda daimi encümen üyeliğine getirilerek kentin yönetiminde aktif sorumluluk almıştır. Bu kritik adım, onun bilgi ve tecrübesini şehircilik alanına aktarmasının önünü açmıştır. 1931 yılında ise İzmirlilerin teveccühüyle İzmir Belediye Başkanı seçilmiş ve bu onurlu görevi tam on yıl boyunca kesintisiz sürdürmüştür.
Uz'un başkanlık dönemi, borç batağındaki bir belediyeden imar devrimi gerçekleştiren modern bir metropole giden dönüşümü simgeler. Göreve geldiğinde belediyenin milyonlarca liralık borcu vardı. Dr. Uz, disiplinli politikasıyla bu borçları kısa sürede tamamen temizledi. Şehrin altyapısını ve çehresini tamamen değiştirecek büyük projelerin altına imzasını atmıştır.
Bu dönemde hayata geçirilen ve İzmir'in modern çehresini oluşturan başlıca projeler şunlardır:
- Cumhuriyet Meydanı ve görkemli Atatürk Heykeli
- Kentin en büyük sosyal alanlarından biri olan Kültürpark ve İzmir Uluslararası Fuarı
- Geniş bulvarlar, çocuk bahçeleri ve mahalle pazar yerleri
- Çocuk Hastanesi, Santral Garajı ve meşhur Fevzi Paşa Bulvarı
Kabinede ve Mecliste Tüm Türkiye'ye Hizmet
İzmir Belediye Başkanlığı'nda gösterdiği üstün başarılar, Dr. Behçet Uz'un siyaset sahnesindeki rolünü ulusal boyuta taşımıştır. 1941 yılında memleketi Denizli'den milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altına girmiş, burada tam 19 yıl boyunca kesintisiz devam edecek olan başarılarla dolu parlamento hayatına ilk adımını atmıştır. Onun gidişi İzmirlileri derinden üzmüştür. Ancak bu sayede hizmetlerini tüm vatana ulaştırmıştır. TBMM bünyesinde VI. Dönem ara seçimlerinden başlayarak, VII. ve VIII. Dönemlerde Denizli'yi temsil etmiştir.
Ulusal düzeydeki çalşmalarını başarıyla sürdüren Uz, X. ve XI. Dönemlerde ise bu kez İzmir Milletvekili olarak parlamentoda yer almıştır. İdari dehası ve tıp birikimi sayesinde devlet kademelerinde önemli bakanlık görevlerine getirilmiştir. Aynı zamanda 9 Temmuz 1942 ile 9 Mart 1943 tarihleri arasında Ticaret Bakanı olarak görev yaparak savaş yıllarının zorlu ekonomik koşullarını yönetmiştir. Bu görevinin ardından, halk sağlığı politikalarına doğrudan yön verebileceği Sağlık Bakanlığı makamına atanmıştır.
Dr. Behçet Uz, Sağlık Bakanlığı koltuğuna iki farklı dönemde oturarak ülkenin sağlık altyapısını modernize etmiştir. İlk bakanlık dönemi 7 Ağustos 1946 ile 10 Haziran 1948 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. İkinci dönemi ise 18 Mayıs 1954'te başlayıp 9 Aralık 1955'te sona ermiştir. Bu süreçlerde ülke genelinde sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve bulaşıcı hastalıklarla mücadele gibi hayati projeleri yönetmiştir. Büyük devlet adamı 19 Mayıs 1986'da yaşamını yitirdi. Vefat ettiğinde tam 93 yaşındaydı.