Türkiye'de çağdaş psikiyatri biliminin kurulmasında öncülük eden Prof. Dr. Ayhan Songar, ülkemizde bu alanın gelişimine katkıda bulunmuş önemli bir hekimdir. Balıkesir'in Gönen ilçesinde 1926 yılında dünyaya gözlerini açan ünlü bilim insanı, 2 Temmuz 1997 tarihinde İstanbul Samatya'da tedavi altına alındığı hastanede yetmiş bir yaşındayken vefat etmiştir. Kendisi modern Türk psikiyatrisinin kurucularındandır. Akademik kariyerinin yanı sıra sivil toplum kuruluşlarındaki liderlik rolleri, yazdığı eserler ve meslek hayatındaki tartışmalı olaylarla Türkiye'nin tıp ve kültür tarihinde derin izler bırakmıştır.
Akademik Yükselişi ve Cerrahpaşa Yılları
Ayhan Songar, yükseköğrenimini 1950 senesinde İstanbul Tıp Fakültesi bünyesinde tamamlayarak tıp doktoru unvanını aldı. Mezuniyetinin hemen ardından, hekimlik eğitimi gördüğü bu köklü fakültede asistan olarak göreve başlayıp akademik hayatın ilk adımlarını attı. Bilimsel kariyer basamaklarını hızla tırmanan Songar, 1956 yılında doçentlik unvanını elde etti. Bu akademik başarıdan tam beş sene sonra, 1961 yılında profesörlük unvanına yükseltildi. Türk tıp tarihine geçmesini sağlayan en büyük adımı, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı'nı hayata geçirerek attı. Kürsü başkanlığı otuz dört yıl sürdü. Uluslararası alanda da adından söz ettiren hekim, New York Bilimler Akademisi üyeliğine seçilerek küresel düzeyde kabul gördü. Almanca kaleme aldığı 'Die Menschen und die Psychologie' başlıklı uzun bilimsel bildirisi, Almanya genelindeki saygın psikiyatri mecmualarında çok defa ana kaynak olarak gösterilmiş ve uluslararası düzeyde takdir kazanmıştır. Bu başarısıyla adını dünyaya duyurdu.
Kültür ve Sivil Toplum Hayatındaki İzleri
Bilimsel kimliğinin ötesinde çok yönlü bir entelektüel olan Ayhan Songar, ülkenin sosyal ve kültürel yaşamında da aktif bir figürdü. Bu bağlamda, Türkiye Yeşilay Cemiyeti Genel Başkanlığı görevini üstlenerek bağımlılıkla mücadelede aktif rol aldı. Hekimin kurulmasında rol oynadığı ve toplumsal alanda faaliyet yürüten önemli kurumlar şunlardır:
- Aydınlar Ocağı
- Türkiye Millî Kültür Vakfı
- Türk Edebiyatı Vakfı
Bu kuruluşlardan Aydınlar Ocağı ile Türkiye Millî Kültür Vakfı'nın genel başkanlık koltuğunda oturarak fikir hayatına yön verdi. Edebiyat ve sanatla da yakından ilgilenen Songar, şiir ve musiki üzerine kaleme aldığı derinlikli makaleleriyle bilinmekteydi. Yazarın yirmi altı adet eseri mevcuttur. Ayrıca geniş kitlelere ulaşmak adına Millî Gazete ve Türkiye gazetesinde köşe yazıları yazarak fikirlerini kamuoyuyla paylaştı. Bürokraside de önemli sorumluluklar alan hekim, Adalet Bakanlığı bünyesindeki Adli Tıp Kurumu Müşahedehane Şubesi Müdürlüğü görevini uzun yıllar yürüttü.
Mesleki Tartışmalar ve Aile Yaşamı
Kariyerindeki başarılarının yanında, aynı zamanda meslek hayatı bazı ciddi tartışmaları ve iddiaları da barındırmaktadır. Görevini yürüttüğü süreçte sağlıklı insanlar üzerinde onaylarını almadan deneyler yapması, bu tartışmaların başında yer alır. Ayrıca, Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi'nde yaşanan insanlık dışı uygulamaları gizlemek amacıyla haber peşindeki basın mensuplarını tehdit ettiği kaydedilmiştir. Bu durum o dönem tepki çekmiştir. Özel hayatına gelindiğinde ise hekim, kendisi gibi tıp alanında çalışan ve kadın doğum uzmanı olan Reyhan Songar ile evliydi. Hekimin eşi kadın doğum uzmanıdır. Bu evlilik neticesinde Neslihan Tezcan isminde bir kız çocukları dünyaya gözlerini açtı. Kızı Neslihan, Türkiye Cumhuriyeti'nin büyükelçilik görevini yürüten diplomat Ecvet Tezcan ile hayatını birleştirdi. Bu evlilik vesilesiyle hekimin Esma ve Tarık Tezcan isimlerinde iki torunu oldu. Vefatının ardından cenazesi, ikindi namazını takiben Fatih Camii'nden kaldırılarak Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedildi. Modern psikiyatrinin ülkemizdeki kurucularından biri kabul edilen profesörün bilim dünyasındaki aziz hatırasını yaşatmak amacıyla, kurucusu olduğu ve uzun yıllar yönettiği Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Psikiyatri Bölümündeki bir amfiye kendisinin adı layık görülmüştür.