Ali Canip Yöntem, Türk edebiyatının sadeleşme mücadelesinde öncü bir rol üstlenen şair, yazar ve öğretmen olarak 1887 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Ziya Gökalp ve Ömer Seyfettin ile birlikte temellerini attığı Yeni Lisan hareketi sayesinde Türk dilinin sadeleşmesi yolunda tarihi adımlar atan Yöntem, aynı zamanda ömrünü Türk kültürüne ve eğitimine vakfetmiş öncü bir aydındır. Kalem kavgalındaki keskin zekası, heceyle yazdığı şiirleri ve akademik çalışmalarıyla tanınan sanatçı, 26 Ekim 1967’de vefat etti.
Fecr-i Ati’den Genç Kalemler’e Ulaşan Edebi Yolculuk
Evkaf Nezareti Cihat Kalemi mensuplarından Halil Saip Bey ile Hafize Nuriye Hanım’ın evladı olarak İstanbul’da doğan Ali Canip, ilk öğrenimini Üsküdar Gülfem Mektebi’nde tamamladıktan sonra Toptaşı Askeri Rüştiyesi’ne kaydoldu. Buradaki eğitiminin ardından iki yıl da Fransız okuluna devam ederek yabancı dil bilgisini pekiştirdi. Babasının Selanik’e sürgün edilmesi üzerine eğitimine Selanik Mülkiye İdadisi’nde devam etti. İdadi yıllarında dönemin önemli şairlerinden Muallim Naci’nin eserlerini büyük bir hayranlıkla okudu. 1906’da İstanbul Hukuk Mektebi’ne girse de sonradan Selanik Hukuk Mektebi’ne geçti. Edebi faaliyetlerine 1908 yılından itibaren çeşitli mecralarda şiirler ve makaleler yazarak adım attı. Fecr-i Ati topluluğunun davetiyle gruba katılan genç yazar, topluluğun Selanik temsilciliğini üstlendi. Daha sonra Hüsün ve şiir adıyla çıkan ve ismi Genç Kalemler olarak değişen dergide başyazarlık yaptı. Ömer Seyfettin ile Yeni Lisan ve Milli Edebiyat hareketinin temellerini burada attılar. Aruz vezninden hece ölçüsüne geçerek şiir dilinin sadeleşmesi için yoğun emek harcadı.
Milli Mücadele Yılları ve Eğitim Seferberliği
Selanik Hukuk Mektebi’nin son sınıfında öğrenim gördüğü sırada İttihat ve Terakki Mektebi ile Ziraat Mekteb-i Âlisi’nde edebiyat öğretmenliğine başlayan Ali Canip, Maarif Nezareti’nin sınavını kazansa da Selanik’ten ayrımamak için Trabzon ve İzmir tekliflerini geri çevirdi. Balkan Savaşı kapıdaydı. Bu sebeple eğitimini yarıda bıraktı. Balkan Savaşı’nın başlamasıyla yarım kalan eğitimini sonlandırarak apar topar İstanbul’a dönüş yaptı. Çanakkale, Gelenbevi ve Dâru’l-Muallimîni Âliye gibi prestijli okullarda edebiyat ve felsefe dersleri verdi; ayrıca Darülfünun'da lise kitaplarını hazırlayan komisyonda görev aldı. İstanbul işgal altındaydı. İstanbul’un işgale uğraması üzerine hiç tereddüt etmeden Anadolu’ya geçerek Milli Mücadele saflarında yer aldı. Bu zorlu yıllarda Trabzon Sultânîsi Müdürlüğü ve Giresun Maârif Müdürlüğü gibi idari vazifeleri üstlendi. Giresun’da hastalanınca, İstanbul'un kurtuluşunun ardından Mustafa Kemal Atatürk’ün şahsi emriyle İstanbul Maârif Umum Müfettişliği görevine tayin edildi. 1924’ten sonra Kabataş Erkek Lisesi ve İstanbul Erkek Muallim Mektebi'nde öğretmenlik yaptı. Edebiyat Fakültesi’nde Yahya Kemal Beyatlı’dan boşalan kürsüde bir yıl kadar ders verdi.
Siyasi Temsil, Akademik Ünvanlar ve Edebi Miras
1928 yılında Dolmabahçe Kurultayı’na katılarak yeni Türk harflerinin kabul çalışmalarında yer aldı. 1932 yılında Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin kurucu heyetinde yer alan ve daha sonra kurumun merkez heyet üyeliğini üstlenen yazar, büyük bir Türkçe lügat hazırlanması çalışmalarına ve lise müfredatlarının düzenlenmesine de aktif olarak katıldı. TBMM IV. Dönem ara seçimiyle birlikte V. ve VI. Dönemlerde Ordu Milletvekili olarak görev yaptı. 1943’te mebusluktan ayrılarak İstanbul Üniversitesi’nde profesörlük makamına atandı. 1950 seçimlerinde Demokrat Parti'den Bursa Milletvekili seçildi ve 1954’e kadar bu görevi sürdürdü. Milletvekilliğinden ayrıldıktan sonra ise tamamen inzivaya çekildi. Yazılarında farklı takma isimler de kullandı. Heceyle yazdığı şiirlerini tek kitabı olan Geçtiğim Yol adlı eserde bir araya getirdi. Cenab Şahabeddin ile yaptığı hararetli edebiyat tartışmalarıyla bilinen Yöntem, bu kalem kavgalını Milli Edebiyat Meselesi ve Cenap Beyle Münakaşalarım adıyla kitaplaştırdı. Yakın dostunun anısına hazırladığı dokuz ciltlik Ömer Seyfettin: Hayatı ve Eserleri çalışması edebiyat tarihi için büyük önem taşır. Evli ve bir çocuk babasıydı. 80 yaşında geçirdiği felç neticesinde vefat etti.
Sanatçının Türk edebiyatına kazandırdığı başlıca eserleri şunlardır:
- Geçtiğim Yol (şiir, 1918)
- Milli Edebiyat Meselesi ve Cenap’la Münakaşalarım (Makale, 1918)
- Ömer Seyfettin: Hayatı ve Eserleri (İnceleme, 1935 - 9 Cilt)
- Epope (İnceleme, 1927, 1963)
- Edebî Nevilerle Mesleklere Dâir Malûmat (İnceleme, 1927)
- Naima Tarihi (İnceleme, 1927)
- Leylâ ve Mecnun (İnceleme, 1927)
- Edebiyat (Ders Kitabı, 1926)
- Türk Edebiyat Antolojisi (Antoloji, 1931)