Türkiye'nin İlk Taş Kömürü Maden Müzesi
Zonguldak Maden Müzesi, Zonguldak'ta taş kömürü madenciliğinin tarihini anlatmak amacıyla 2016 yılında kurulmuştur. Türkiye'nin ilk taş kömürü maden müzesi olan bu kurum, Çınartepe Mahallesi'ndeki Türkiye Taşkömürü Kurumunun (TTK) Eğitim Ocağı olarak kullandığı bir kömür galerisi ve bu galerinin yanı başına inşa edilmiş müze binasından oluşmaktadır. Müze, 2022'de Avrupa'nın en önemli endüstriyel miras alanlarını kapsayan bir turizm rotası olan Avrupa Endüstriyel Mirası Rotası'na (ERIH) dâhil olmuştur.
Baştarla Eğitim Ocağı'nın Tarihçesi
Müzenin Kömür Deneyim Ocağı olarak hizmet veren bölümü, TTK Baştarla Eğitim Ocağı adını taşımaktadır. Bu ocak, 1890'lı yıllarda Yunan uyruklu Rombaki adında bir girişimci tarafından işletmeye açılmış, 1937 yılında ise ekonomik olarak fizibil olmadığı gerekçesiyle kapatılmıştır. İkinci Dünya Savaşı yıllarında sığınak olarak değerlendirilen ocak, 1945-1965 yılları arasında metruk durumda kalmıştır. 1965'te uygulamalı kurs yeri olarak değerlendirilen alan, 1997 yılında Avrupa Birliği'nin sağladığı finansal destekle onarılarak hizmet içi eğitimlerde kullanılmaya başlanmış ve turistik gezilere açılmıştır. Ocak, 2018 yılında "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescillenmiştir.
Müze Kompleksinin Kurulması
Zonguldak'ta maden müzesi kurulması yönündeki çalışmalar 1990'lı yıllarda başlamış ve 2000'li yıllarda hız kazanmıştır. Müze binasının inşası 2009 yılında TTK ve Zonguldak Valiliği iş birliğiyle, İl Özel İdaresi ve Bakanlık finansmanı ile başlamıştır. Bina 2011 yılında tamamlanmış, iç dekorasyon çalışmaları ise 2012'de başlayarak üç yıl sürmüştür. 9 Aralık 2016 tarihinde Türkiye'nin ilk ve tek maden müzesi olarak kapılarını açan müze, toplamda 7000 metrekarelik bir alana yayılmaktadır. Bu alanda 1000 metrekarelik kapalı sergi alanının yanı sıra bahçe teşhir alanı, Maden Şehitleri Anıtı ve Kömür Deneyim Ocağı yer almaktadır.
Sergileme Alanları ve Kömür Deneyim Simülatörü
Müzede kömürün çıkarılma süreçleri ile sosyal ve ekonomik hayata etkileri farklı katlarda sergilenmektedir. Fuaye alanında kömür-şehir ilişkisi, Türkiye'nin ilk yerel radyosu olan EKİ Radyosu ekipmanları ve Kömürspor'un şampiyonluk kupaları yer alır. Giriş katında Zonguldak kömür havzası madencilik tarihi belgeleri ile E.K.İ. İnsan Gücü Eğitim Şube Müdürlüğü'nün düzenlediği 15. Dönem Çırak Kursu öğrencilerinin yaptığı "Zonguldak Havzası" maketi sergilenir. Birinci katta madencilikte kullanılan ölçüm cihazları, kişisel koruyucular ve kurtarma ekipmanları; ikinci katta ise kömürün oluşumu, havza jeolojisi ve Karbonfer yaşlı bitki fosilleri sergilenmektedir. Ayrıca, ziyaretçilere deniz seviyesinin yüzlerce metre altına iniyormuş hissi veren bir kömür deneyim simülatörü de bulunmaktadır.
Maden Şehitleri Anıtı
Müzenin bahçesinde sergilenen Maden Şehitleri Anıtı, 1911 yılından 2003 yılına kadar Zonguldak kömür havzasında yaşamını yitiren 4500 madencinin anısını yaşatmaktadır. TTK ve Genel Maden İşçileri Sendikası iş birliğiyle yapılan bu anıt, yaklaşık 100 metre uzunluğunda olup, maden kazalarının tarihleri ile pirinç levhalara yazılmış hayatını kaybedenlerin isimlerini içeren 7 adet pano duvardan oluşmaktadır. İlk olarak 2003 yılında Liman Caddesi sahil yoluna yerleştirilen anıt, 2017 yılı sonunda müze bahçesindeki yerine taşınmıştır.