Doğal Yapısı ve Coğrafi Konumu
Zindan Mağarası, Isparta ilinin Aksu ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Aksu ilçe merkezinin yaklaşık 2 km kuzeydoğu (KD) yönünde bulunan mağaranın rakımı 1300 metre, uzunluğu ise 756 metre (bir diğer kısımda 765 metre olarak geçmektedir) olarak belirtilmektedir. Kırıklı çatlaklı kireçtaşı kayaçları üzerinde ve kuzey-güney doğrultulu fayların kontrolünde yatay yönde gelişen mağara, yarı aktif bir özellik taşımaktadır. Mağara içinden kış ve bahar aylarında kuvvetlenen, yaz aylarında ise zayıflayan bir yeraltı deresi akmaktadır. Bu derenin suyunun magnezyum ve kalsiyum değerlerinin yüksek olduğu belirlenmiştir.
Mağara İçi Oluşumlar ve Hamam Bölümü
Mağaradan akan yeraltı deresi, zamanla çeşitli aşınım ve birikim şekilleri oluşturmuştur. Ziyaretçilerin ilgisini çeken damlataşlar, sarkıtlar, dikitler ve minyatür kanyonlar mağara içerisinde yer almaktadır. Mağaranın son kısmında, yerde mozaik biçimli kalsit kristalleri bulunan alana ise hamam denilmektedir. Ayrıca mağara içine yerleştirilen renkli ışıklı taşlar ve mağaranın sahip olduğu mikroklimatik ortam buraya ayrı bir nitelik kazandırmaktadır. Tabanı sulu ve çamurlu olan mağaranın sonundan çıkan su, mağara içinde 300–400 metre aktıktan sonra düdenlerde kaybolmaktadır.
Arkeolojik Değeri, Mozaikler ve Tapınak Kalıntıları
Zindan Mağarası, doğal yapısının yanı sıra arkeolojik kalıntılarıyla da dikkat çekmektedir. Mağara girişinde siyah, beyaz ve kırmızı taş tesseradan yapılmış, Köprü Çayı Tanrısı Eurymedon başı, iki yanında yunus motifi, altta ve üstte kanatlı uçan erkek motifleri olan tarihi mozaikler yer almaktadır. Mağara önünde ise erken Helenistik dönemden Selçuklu Hanedanına kadar uzanan buluntuların çıkarıldığı antik bir açık hava tapınağı bulunmaktadır. Mağara girişinin karşısındaki tepenin üzerinde Manastır Kilisesi kalıntıları yükselmektedir. Ayrıca Eurymedon Açık Hava Tapınağı ve Tarihi Roma Köprüsü de Zindan Mağarası'nın yakınlarında bulunarak alana ayrı bir cazibe katmaktadır.
Ziyaret Bilgileri ve Sit Durumu
Mağara, Kültür Bakanlığı İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 15.6.1988 tarihli ve 307 nolu kararı ile Doğal ve Arkeoloji Sit Alanı olarak tescil edilmiştir. Günümüzde mağarada ışıklandırma ve çevre tanzimi çalışmaları yapılmış durumdadır. Yılda yaklaşık 10.000 kişinin ziyaret ettiği mağarayı gezmek için yeraltı sularının az olduğu nisan ve aralık ayları arasındaki dönem daha uygundur.