Adıyaman il merkezine yalnızca 6 km uzaklıkta bulunan Zey Köyü, ılıman karasal iklimin hüküm sürdüğü, köklü geçmişi ve zengin kültürel dokusuyla öne çıkan tarihi bir yerleşim yeridir. 1928 yılı kayıtlarında "Zeğ" ya da "Zey" olarak geçen köyün adı, bir dönem "İndere" olarak değiştirilmiş olsa da, 2012 yılında tekrar "Zey" adını almıştır.
Zey Köyü'nün Tarihçesi ve Nüfus Gelişimi
Zey, 1500'lü yıllarda "Zeg" veya "Zek" adıyla anılan büyük bir yerleşim merkezi olarak tarih sahnesinde yer almıştır. 1519 ile 1540 yılları arasında nüfusunda büyük bir artış gözlenmeyen yerleşim, 1540 yılında hızlı bir artış grafiği yakalayarak üç mahalleli büyük bir birim haline gelmiştir. Bu nüfus artışı, köye iktisadî ve sosyal açıdan büyük avantajlar sağlamıştır. 2023 Kahramanmaraş depremleri sonucu ağır yıkıma uğrayan köy, gerçekleştirilen zemin etütlerinin ardından belirlenen kayalık bir bölgedeki 135 dönümlük alanda güvenli bir şekilde yeniden inşa edilmiştir.
IV. Murat Dönemi Eserleri ve Doğal Serinlik
Köyün en önemli tarihi değerleri, 1638 senesinde Osmanlı Padişahı IV. Murat tarafından Bağdat seferine giderken yaptırılmıştır. Bu sefer esnasında köyde iki taş köprü ile altından su akan benzersiz bir cami inşa edilmiştir. Tarihi İndere Köprüsü günümüzde restore edilmiş durumdadır. Altından su akan ve altında dehliz bulunan 1638 yapımı Zey Köyü Camisi, özellikle yaz aylarında serinlemek isteyen ziyaretçiler için doğal bir serinlik alanı sunmaktadır.
Azerbaycan Ağzı ve Kültürel Kimlik
Zey Köyü, çevre köylerden etnik yapı ve dil özellikleri bakımından belirgin şekilde ayrışmaktadır. Köy halkının 14. ve 15. yüzyıllardaki Oğuz boylarının Anadolu'ya göç hareketleri sırasında Azerbaycan'ın Erzincani bölgesinden geldiği sanılmaktadır. Köyde konuşulan ağız; Azerbaycan Türkçesi, Erzurum-Kars yöresi ağızları ile büyük benzerlikler taşımakta ve kendine özgü dil yapısıyla bölgenin kültürel zenginliğini yansıtmaktadır.