Eski adı Koçgiri olan Zara, Sivas ilinin köklü bir geçmişe ve büyüleyici bir coğrafyaya sahip önemli bir ilçesidir. Deniz seviyesinden ortalama 1.350 metre yükseklikte konumlanan ilçenin yüzölçümü 2.616 kilometrekaredir. Neolitik Dönem'e kadar uzanan tarihi izleriyle dikkat çeken bölge, tarih boyunca stratejik bir öneme sahip olmuştur. Anadolu Selçuklu Devleti'nin Moğollar tarafından yıkılmasını kesinleştiren tarihi Kösedağ Savaşı (1243) bu topraklarda gerçekleşmiştir. Moğol hâkimiyetinin ardından Zara; Eretna ve Kadı Burhanettin devletlerinin idaresi altında kalmıştır. Yapılan son araştırmalarda Zara ile Hafik arasındaki höyükte yapılan kazılarda, Neolitik Dönem özellikleri gösteren çakmak taşından minik uçlar, el değirmeni taşları ve hayvan kemikleri gibi yerleşim buluntularına ulaşılmıştır.
Eşsiz Akarsuları ve Doğal Gölleri
Türkiye sınırları içinde doğup denize dökülen en uzun nehir olan Kızılırmak, komşu ilçe İmranlı'dan doğarak Zara topraklarını doğudan batıya doğru keser ve ilçe merkezinden geçtikten sonra genişlemeye başlar. Türkiye'nin bir diğer büyük nehri olan Yeşilırmak da Zara sınırları içerisindeki Kösedağ eteklerinden doğmaktadır. Sivas istikametinde yer alan Tödürge Gölü ise Sivas ilinin en büyük gölü olma unvanına sahiptir. Bol tuzlu ve kireçli suları olan bu gölde gümüş ve yayın balığı yaşamaktadır. Bölgede Tödürge'nin yanı sıra başta Kızılçan Gölü olmak üzere irili ufaklı pek çok göl yer alır. Ayrıca İmranlı sınırından doğan Acısu Irmağı da Zara sınırları içerisinde Tekke köyü yakınlarında Kızılırmak ile birleşmektedir.
Heybetli Dağları ve Serin Yaylaları
Zara, yüksek dağları ve doğaseverleri cezbeden yaylalarıyla bilinir. Suşehri tarafında yer alan ve 2.815 metre yüksekliğe sahip olan Kösedağ, ilçenin en yüksek noktasıdır. Onu 2.802 metre yüksekliğiyle Beydağ ve 2.200 metre yüksekliğiyle Yılanlı Dağı takip eder. Şerefiye yolu üzerinde bulunan ve Sarıpınar gözesi ile bilinen Kurbağa Yaylası bölgenin en bilinen noktalarından biridir. Kösedağ üzerinde Karapınar, Yağlıyurt, Ağmaşat, Nasır bölgesinde yer alan Paşaçayırı, Ortayurt, Çukuryurt ve Boyatası gibi çok sayıda yayla mevcuttur. Kösedağ ile Zara arasında Çataltepe yaylası; Beydağında ise Koççukuru, Kırdo ve Sırımlı gibi yaylalar yer almaktadır.
Kültürel Yapı, Halk Oyunları ve Dil Özellikleri
Zara ilçesi, kültürel açıdan Sivas geneli ile benzerlikler taşırken, kuzey kesimlerinde Karadeniz kültürünün izleri belirgin şekilde görülmektedir. Bu kültürel harmanın bir sonucu olarak halk oyunlarında hem Halaylar hem de Horonlar yaygındır; hatta bazı köylerde Karadeniz esintisinin bir göstergesi olarak kemençe dahi çalınmaktadır. İlçede konuşulan Türkçe şivesi de oldukça özeldir. Prof. Dr. Leyla Karahan'ın "Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması" adlı çalışmasına göre Zara şivesi, Batı Anadolu ağızları içinde Sivas ve Tokat yöresi ile aynı grupta sınıflandırılmaktadır. İlçede genel olarak tipik karasal iklim hâkim olmakla birlikte, kuzey bölgelerinde Karadeniz ikliminin etkileri hissedilir.