Zalpa, Karadeniz Bölgesi'nde yer alan ve Hititlere ait olan önemli bir antik şehir devletidir. MÖ 1700'lü yıllarda Anadolu'nun en büyük üç şehrinden biri olduğu kabul edilen bu tarihi yerleşim, zengin geçmişiyle dikkat çekmektedir. Antik kentin bilinen en ünlü kralı ise Uhna'dır.
Zalpa'yı Arama Kazıları ve Bafra İkiztepe
Zalpa antik kentinin, Kızılırmak'ın Karadeniz'e döküldüğü noktada, yani bugünkü Bafra ilçesi sınırlarında olduğu tahmin edilmektedir. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, bu kayıp şehri bulabilmek amacıyla 30 yılı aşkın süredir Bafra İkiztepe'de arkeolojik kazı çalışmaları gerçekleştirmektedir. Kazılarda çok önemli objelere ulaşılmış olmasına rağmen, kentin merkezine henüz ulaşılamamıştır. Tahminlere göre bu Hitit şehri, Bafra yakınlarındaki Asar Kale civarındadır. Özellikle Paşaşeyh Höyüğü'nde bol miktarda bulunan Hitit keramikleri, bölgede olması gereken büyük bir Hitit yerleşkesini doğrulamaktadır. Hititler, şehirlerini genellikle Kızılırmak kavsi boyunca kurmuşlardır.
İkinci Zalpa Kenti İddiası ve Halpa
Tarihçiler Anadolu'da iki ayrı Zalpa kenti olduğunu düşünmektedir. İkinci Zalpa kentinin Gaziantep, Kahramanmaraş ve Adıyaman üçgeni içinde, tarihi antik yol üzerinde konumlandırıldığı tahmin edilmektedir. Bazı çivi yazılı tabletlerde kentin adı "Halpa" olarak da geçmektedir. Her ne kadar bazı tarihçiler bu durumu yazım hatası olarak değerlendirse de, Kummuh Krallığı sınırları içerisindeki Asur ve Urartu yazıtlarında Halpa adında bir şehrin varlığı tespit edilmiştir. Bu durum, Gaziantep civarında aranan Hitit kenti Zalpa'nın bazı dillerde Halpa olarak anıldığını düşündürmektedir. Halpa kenti, Kummuh Krallığı'nın göller bölgesinde, günümüzde ise Adıyaman ilinin Gölbaşı gölleri civarında yer almaktadır.