Yörük Ali Efe Müzesi
Yörük Ali Efe Müzesi, Aydın'ın Yenipazar ilçesinde 2001 yılından bu yana kapılarını ziyaretçilerine açmış olan önemli bir etnografya müzesidir. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde kurulan ve bölgenin tarihi kahramanı Yörük Ali Efe'nin anısını yaşatmayı amaçlayan bu müzenin bahçesinde, efenin kabri ile heykeli yer almaktadır.
Müzenin Tarihçesi ve Projelendirilme Süreci
Müzenin yer aldığı ve 19. yüzyılın sonunda inşa edildiği tahmin edilen tarihi ev, Yörük Ali Efe Caddesi üzerinde yer almaktadır. 1980'li yıllarda çıkan büyük bir yangın sonucunda tamamen kullanılamaz hale gelen ev ve geniş bahçesi, uzun yıllar boyunca kaderine terk edilmiştir. 1995 yılına gelindiğinde, Aydın İl Kültür Müdürü Özgen Karaca başkanlığındaki Aydın Valiliği Kültür Komisyonu, Milli Mücadele'de işgalci güçlere karşı yürütülen silahlı direnişin Aydın'daki simge ismi olan Yörük Ali Efe'nin evinin aslına uygun şekilde restore edilerek bir "Müze Ev" olarak yaşatılmasını teklif etmiştir. Aydın Valiliği tarafından Kültür ve Turizm Bakanlığı'na sunulan bu teklif kabul görmüştür.
Yörük Ali Efe'nin mirasçıları adına Kayhan Kavas ile yapılan görüşmeler neticesinde, projenin gerçekleştirilmesi şartıyla taşınmazın Kültür Bakanlığı'na bağışlanacağı sözü alınmıştır. 1997 yılında bakanlık ile varisler arasında resmi protokol imzalanmış, 1999 yılında ise taşınmazın bakanlığa tahsis işlemleri tamamlanmıştır. Hemen ardından İzmir Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından rölöve, yeniden tasarımlama ve yenileme projeleri hazırlanmış; bu projeler İzmir 2 No'lu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından resmen onaylanmıştır.
Restorasyon, Çevre Düzenlemesi ve Aslına Uygun İnşa
Evin restorasyon çalışmaları, bakanlığın talimatı doğrultusunda Aydın ili ören yerleri gelirleriyle finanse edilmiş ve 13 Aralık 1999 tarihinde Aydın Valiliği İl Daimi Encümenince ihale edilmiştir. Bu çalışmalar sırasında, daha önce ana parselden ayrılmış olan 7 parsel numaralı taşınmaz da kamulaştırılarak müze bahçesine dahil edilmiştir. Bahçede sonradan inşa edilen tüm niteliksiz yapılar ve sundurmalar yıkılarak alan tamamen temizlenmiş, bahçe eski özgün sınırlarına kavuşturulmuştur.
Harap durumdaki ana bina, hazırlanan yenileme projesine ve restorasyon ilkelerine sadık kalınarak temelden itibaren aslına uygun bir şekilde yeniden inşa edilmiştir. Ziyaretçilerin konforu için bahçe alanına gişe, bekçi odası ve tuvaletlerin yer aldığı ikinci bir yapı eklenmiş, mevcut sığınak onarılmıştır. Ayrıca halk arasında eski bademlik evi olarak bilinen müştemilat binası da aslına uygun şekilde restore edilerek bir kır kahvesine dönüştürülmüştür.
Mezarın Nakli, Sanatsal Dokunuşlar ve Açılış
Yenipazar mezarlığında metfun bulunan Yörük Ali Efe'nin naaşı, Bakanlar Kurulu'nun 29 Ağustos 2000 tarih ve 2000/1252 sayılı kararı doğrultusunda müze bahçesindeki yeni yerine nakledilmiştir. Evin fiziki restorasyonunun tamamlanmasının ardından, Yörük Ali Efe'nin varislerine çağrı yapılarak özel eşyalarının derlenmesi sağlanmış ve Aydın Müzesi Eser Kıymet Takdir Komisyonunca yapılan kıymetlendirmeyle tefriş çalışmaları tamamlanmıştır. Kültür Bakanlığı tarafından ünlü heykeltıraş Prof. Dr. Tankut Öktem'e yaptırılan görkemli Yörük Ali Efe heykeli de bahçedeki yerini almıştır. Müze, 8 Haziran 2001 tarihinde düzenlenen resmi törenle ziyarete açılmıştır.