Stratejik Konumu ve Çukurova'daki Önemi
Yılankale, Adana ilinin Ceyhan ilçesine 13 kilometre mesafede, E-5 karayoluna ise 3 kilometre uzaklıkta konumlanmıştır. O-52 otoyolundaki Yılankale Kavşağı (K-4) ismini bu tarihi yapıdan almaktadır. Ceyhan Ovası'na tamamen hakim, oldukça sarp bir tepe üzerine inşa edilen kale, Kilikya Ermeni Krallığı döneminde Kral I. Levon tarafından yaptırılmıştır. Hem ovayı hem de tarihi İpek Yolu'nu kontrol altında tutan bu stratejik kale, çevresindeki doğal kaynaklarla kusursuz bir şekilde bütünleşmiştir.
Tarihsel Kökeni ve Efsanevi Geçmişi
Orta Çağ'da, Çukurova'nın Haçlı Seferleri döneminde 12. yüzyılda Ceyhan Nehri kenarındaki hakim bir tepeye inşa edilen kale, ilerleyen dönemlerde Haçlılar ve Bizanslılar tarafından da aktif olarak kullanılmıştır. Ramazanoğlu Beyliği döneminde, 1357 yılından itibaren terk edilen kalenin özgün adı Kovara'dır. Ancak 17. yüzyılda bölgeyi ziyaret eden ünlü Türk gezgini Evliya Çelebi, yörede anlatılan Şahmeran Efsanesi'nden ötürü buraya Şahmeran Kalesi adını vermiştir. Zamanla Yılankale adını alan yapı; Anavarza, Tumlu ve Kozan kalelerinin görüş ve etki alanı içerisinde yer almaktadır.
Sıra Dışı Savunma Mimarisi ve Avluları
Arkeolog Edwards'ın yaptığı çalışmalara göre Yılankale'nin planı üç ayrı avluya bölünerek incelenmiştir. Edwards'a göre alt kısımda yer alan iki avlu, kalenin güneydoğu kanadını korumak üzere özel olarak tasarlanmıştır. Sarp kayalıklar ve dik yamaçların sağladığı doğal korumaya ek olarak, son derece zeki biçimde yerleştirilen surlar ve burçlar sayesinde kaleye yapılacak saldırılar oldukça zorlaştırılmıştır. Her avlunun yalnızca tek bir giriş kapısı bulunmaktadır. Üst kısımda, zeminden biraz daha yüksekte konumlanan korunaklı savunma alanına ise her yönden birer merdivenle kolayca ulaşılabilmektedir. Kalenin en geniş ve en yoğun şekilde savunulan bu üst birimi, aynı zamanda garnizona ev sahipliği yapmıştır. Kalenin en yüksek ve en kuzey ucundaki birimlerde ise sarnıçların büyük kısmı ile bir şapel yer almaktadır.
Sanat Değeri ve Mimari Detaylar
Ceyhan Nehri kıyısında ve Misis'in kuzeydoğusunda konumlanan dört cepheli kalenin toplam çevresi 700 metredir. Kalenin sarp kayalar üzerine dantel gibi işlenmiş beden duvarları üzerinde Bizans, Haçlı ve Ermeni onarımlarına ait duvar kalıntıları net bir şekilde seçilebilmektedir. Ermeni onarımları özellikle pervazlarda, pencerelerde ve kapı üstü tonozlarında kendini göstermekte olup, bu çalışmaları doğrulayan bir Ermeni yazıtı da kale üzerinde mevcuttur. Kalenin araları mazgallı olan sekiz burcu ikişer katlıdır. Yol tarafında yukarı doğru açılan ve mazgallarla korunan büyük kapısından girildiğinde düz bir iç saha ile karşılaşılır. Kalenin fethini zorlaştırmak adına sağlam surlarla çevrelenen iç meydanına ancak üç kapıdan sonra ulaşılabilmekte ve bu kapıları birbirine bağlamak için portatif merdivenler kullanılmaktaydı. Günümüzde kale içindeki farklı noktalara düzgün merdivenler aracılığıyla ulaşım sağlanmaktadır.