Osmanlı'nın Yeniden Doğuşunun Simgesi: Yeşil Külliye
Bursa'da 1420 yılında Osmanlı padişahı I. Mehmed (Çelebi Mehmed) tarafından yaptırılan Yeşil Külliye, bulunduğu semte adını veren ve bünyesinde Yeşil Camii, Yeşil Türbe, bir medrese, aşevi (imaret) ile hanlar barındıran muazzam bir yapı topluluğudur. Şehrin ortasında ovaya hâkim yüksekçe bir tepe üzerinde; bir tarafı dere, iki tarafı derin uçurumla çevrili serbest bir arsa üzerine inşa edilen külliyenin mimarı Hacı İvaz Paşa'dır. Eserin zengin süslemeleri ve çinileri ise Tebrizli ustalara yaptırılmıştır. Yapıların süslemesinde kullanılan firuze renkli çiniler o kadar meşhur olmuştur ki zamanla külliyenin ve çevresindeki mahallenin adı halk arasında Yeşil olarak anılmaya başlanmıştır.
Fetret Devri Sonrası Güç Gösterisi ve Tarihsel Arka Plan
1402 yılındaki Ankara Savaşı yenilgisinin ardından Osmanlı Devleti'nin içine düştüğü ve "Fetret Devri" olarak adlandırılan taht kavgaları döneminden zaferle çıkan Çelebi Mehmed, devletin gücünü dünyaya ispatlamak amacıyla büyük bir imar hareketi başlatmıştır. Edirne'deki Eski Cami ve Merzifon'daki Çelebi Mehmet Medresesi'nin ardından inşa edilen Yeşil Külliye, Osmanlı'nın yeniden ve daha güçlü doğuşunun belgesi niteliğindedir. Yapımda Semerkand'da da bulunmuş Tebrizli ustaların çalıştırılması, dönemin güçlü devleti Timurlulara ve hayatta olmayan Timur'a karşı dolaylı bir güç gösterisi ve meydan okuma olarak değerlendirilir. Bu görkemli yapı topluluğu, tarihi değeri dolayısıyla 2014 yılında "Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu" Dünya Miras Alanı'nın bir bileşeni olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiştir.
Külliyenin Kalbi: Yeşil Cami ve Yeşil Türbe
Külliyenin ana yapısı olan Yeşil Cami, Erken Osmanlı döneminin "ters T" veya "zaviyeli" plan şemasına sahip, mimarı bilinen az sayıdaki seçkin eserinden biridir. Mermer kaplı gösterişli giriş cephesi, Nakkaş Ali tarafından tasarlanan kalemişleri ve altın yaldızlı çinilerle süslenmiş Hünkâr mahfili ile döneminin tek örneğidir. Caminin 55 metre güneyinde yer alan Yeşil Türbe ise Çelebi Mehmed'in kendisi için inşa ettirdiği, camiden daha yüksek konumda ve onunla yarışır büyüklükte tasarlanmış eşsiz bir yapıdır. Osmanlı mimarisinde padişahın kendi sağlığında kendisi için yaptırdığı bu özel türbe, firuze renkli dış çinileriyle şehrin en önemli sembollerinden biridir.
Eğitim, Sosyal Hayat ve Ticaret Yapıları
Yeşil Külliye, dini ve manevi öneminin yanı sıra dönemin en prestijli eğitim ve sosyal yaşam merkezlerinden biri olmuştur. Caminin 100 metre güneybatısında konumlanan ve günümüzde Türk İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılan Yeşil Medrese (Bursa Sultaniyesi), Mehmed Şah Fenari, Aleaddin Tusi, Molla Yegan ve Molla Hüsrev gibi ünlü alimlerin müderrislik yaptığı Türk-İslam tarihinin en önemli eğitim kurumlarından biridir. Öğrencilere ve yoksullara ücretsiz yemek sağlayan imaret (aşevi) binasının yanı sıra külliye gelirleri için inşa ettirilen İpek Han ve Geyve Hanı ticari hayatın merkezini oluşturmuştur. Ayrıca Fatih döneminde medreseye gelir sağlamak amacıyla Yeşil Türbe'nin batısına büyük kubbeli ve sekizgen mermer havuzlu bir hamam da eklenmiştir.