Ankara ilinin Güdül ilçesine bağlı bir mahalle olan Yelli, İç Anadolu Bölgesi'nin köklü tarihi mirasını barındıran kıymetli yerleşim birimlerinden biridir. Mahallenin oldukça yüksek bir yerde kurulu olması, tüm sene boyunca zaman zaman sert, zaman zaman ise hafif rüzgarlar almasına neden olmaktadır. Coğrafi konumundan kaynaklanan bu karakteristik özellik sebebiyle köye geçmişten bugüne "Yelli" isminin verildiği düşünülmektedir.
Yelli'nin Antik Dönem ve Medeniyetler Tarihi
Ankara topraklarının genelinde olduğu gibi Yelli de tarih boyunca pek çok eski uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Mahallede ilk yerleşimi işaret eden kesin ve net yazılı belgeler bulunmamakla birlikte, buranın bir yerleşim yeri olarak kullanılmasının çok eski çağlara dayandığını gösteren tarihi bulgular mevcuttur. Farklı kültürlerin derin izlerini taşıyan topraklarda sırasıyla Hitit, Frig, Galat, Roma, Bizans, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı egemenliklerinin hüküm sürdüğü bilinmektedir.
Oğuz Türkmenleri ve Kayı Boyu Mirası
Anadolu'nun Türklerin egemenliğine girmesiyle birlikte bu topraklar Oğuz Türkmen boylarının yeni yurdu olmuştur. Bu boylar arasından öne çıkan en önemlisi ise Kayı Boyu'dur. Selçuklu Sultanlığı tarafından kendilerine yurt gösterilen Kayı boyu mensupları, Gazi Gündüzalp yönetiminde ilk önce Ankara civarına yerleşmişlerdir. Osmanlı Devleti'nin kurucusu olan Osman Bey'in dedesi Gazi Gündüzalp'in mezarının da buraya yakın mesafedeki Hırkatepe Köyü'nde bulunması, mahallenin tarihi derinliğini ve önemini ortaya koymaktadır.
Modern İdari Yapı ve Nüfus
Günümüzde muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilmekte olan Yelli, 2023 yılı verilerine göre 136 kişilik bir nüfusa sahiptir. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre nüfus hareketliliği zaman içerisinde değişim göstermiş olan mahalle, tarihi dokusu ve geçmiş medeniyetlerin izleriyle Güdül ilçesinin sakin ve keşfedilmeye değer köşelerinden biridir.