Yassıhöyük (arkeoloji yazınındaki adıyla Yassıhöyük 1), Denizli il merkezinin güneydoğusunda, Acıpayam ilçesinin 8 km kuzeyinde ve günümüzde belde olan Yassıhöyük Köyü'nün hemen kuzeyinde yer alan tescilli bir höyüktür. Yerleşme iki farklı tepeden oluşmaktadır; bu tepelerden büyük olanı 350 x 200 metre boyutlarında ve 14 metre yükseklikteyken, diğeri ise 190 x 150 metre boyutlarında ve 5 metre yüksekliktedir. Höyüğü oluşturan kültür toprağının ova tabanından en az 4 metre daha derine uzandığı tespit edilmiştir.
Arkeolojik Kazılar ve Araştırmalar
Höyük ilk olarak J. Mellaart tarafından saptanmış ve yerleşmedeki kültür katmanları Erken Tunç Çağı II ve III dönemlerine tarihlendirmiştir. Höyükte meydana gelen tahribatlar nedeniyle kurtarma kazılarının yapılması gerekmiştir. Bu doğrultuda, 1997 yılında Denizli Müzesi'nin idari başkanlığında, Refik Duru'nun ise bilimsel başkanlığında Gülsüm Umurtak ve üç arkeoloji öğrencisinden oluşan bir ekip tarafından tek dönemlik kazı çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu kazılarda öncelikli olarak höyükteki tabakalaşmanın ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.
Tabakalanma ve Arkeolojik Buluntular
Yapılan yüzey toplamaları ve kazı çalışmaları sonucunda höyükte yerleşimin MÖ III. binyıl başlarından MÖ I. binyıl ortalarına kadar sürdüğü anlayılmıştır. Erken Tunç Çağı yerleşmesinin dört yapı katından oluştuğu saptanmış olup, en üst katmanda çok iri taşlar kullanılarak inşa edilmiş, savunma duvarına benzer bir duvar ortaya çıkarılmıştır. Kazılarda ele geçen çanak çömlekler ağırlıklı olarak siyaha yakın gri renkli olup, bazılarında soluk beyaz çizgi bezemeler bulunmaktadır. Ayrıca kazılarda mermerden yapılmış, yuvarlak başlı ve dirsek çıkıntısı belirtilmemiş disk biçimli iki adet yassı idol bulunmuştur. Açmaların birinde çok sayıda Frig ve Arkaik Dönem boyalı çanak çömleği ele geçmiştir. Ayrıca höyüğün tümünü kaplayan, bir uygarlık evresinin sonunu ve diğerinin başlangıcını işaret eden geniş bir yangın tabakası saptanmıştır.
Kültür Derinliği ve Günümüzdeki Durumu
Kazı başkanı Refik Duru, höyükteki kültür toprağının 17-18 metre derinliğe kadar indiğini, kazılarda inilen en derin noktanın ise 10 metre olduğunu kaydetmiştir. Höyük, geçmişte köylülerce toprak alınması sonucu tahrip olmuş ve oluşan kesitler iklimsel/fiziksel nedenlerle zamanla çökmüştür. Günümüzde ise höyüğü oluşturan tepelerden birinin yarısında, diğerinin ise tamamında yoğun şekilde bağcılık yapılmaktadır.