Gümüşhane şehir merkezine 31 kilometre mesafede yer alan Yağlıdere Köyü, Doğu Karadeniz'in dağlık coğrafyasında gizlenmiş en önemli tarihi ve kültürel miras alanlarından biridir. Deniz seviyesinden 1788 metre yükseklikte konumlanan yerleşim, ulaşım güzergahı üzerinde bulunması ve geçmişteki yoğun madencilik faaliyetleri sebebiyle yüzyıllar boyunca önemli bir yaşam merkezi olmuştur. Günümüzde Gümüşhane Merkez ilçesine bağlı olan köy, tarih boyunca Kurum, Krom, Kurom, Korom, Kurumi ve Kromni olarak adlandırılan tarihi vadinin kalbinde yer almaktadır. Kromni adının Yunanca "kaya, kayalık" anlamına gelen Kremos'tan türediği yönünde görüşler bulunmaktadır.
Orta Çağ'ın Askeri Karakolu: Krom Kalesi
Bölgedeki yüzey araştırmalarında antik döneme ulaşan herhangi bir kalıntıya rastlanmamış olsa da, Yağlıdere sınırları içinde Orta Çağ'a uzanan askeri yapılar mevcuttur. Köye bağlı Bulutyayla Mahallesi'nin kuzeybatısındaki kaya üzerine inşa edilen ve karakol görevi görmesi amacıyla yapıldığı düşünülen Krom Kalesi, bölgenin en önemli savunma kalıntısıdır. Bu kale, vadiye hakim sarp konumuyla günümüzde de heybetini korumaktadır.
Madenlerin Altın Çağı ve Osmanlı Dönemi
Osmanlı dönemi ve öncesi boyunca madencilik faaliyetleriyle öne çıkan Yağlıdere, maden ocaklarının zenginliği sayesinde hem Müslüman hem de Hristiyan nüfusun çalışmak amacıyla gelip yerleştiği canlı bir nüfus odağı haline gelmiştir. 1530 yılı tahrir kayıtlarında Yağlıdere nahiye merkezi, Korum (Krom) ise Torul kazasına bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. 16. yüzyıldan itibaren canlanan madencilik, 17. ve 18. yüzyıllarda doruk noktasına ulaşmıştır. Yunan yazar Yorgo Andreadis, kaynak göstermemekle birlikte 1623-1640 yılları arasında madenlerde çalışmak üzere 6000 ila 10000 arasında insanın vadiye yerleştiğini belirtmektedir. 1643 yılı askeri ve idari kayıtlarında köyde yeniçerilerin ve tımarlı sipahinin bulunması, buranın devlet nezdindeki önemini göstermektedir. Aynı dönemde Ursiyan, Ayliye, Areyne, Muhlas, İlistos, Hızır İlyas ve Kolovine gibi mahalle ve mezralardan yüzlerce işçi madenlerde çalışmıştır.
Göç Dönemi ve Nüfus Mübadelesi
19. yüzyılın başlarından itibaren maden yataklarının ekonomik ömrünü tamamlaması, Trabzon-Erzurum-İran ticaret yolunun değişmesi ve tarıma elverişli arazi yetersizliği nedeniyle bölgeden göçler başlamıştır. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı ve sonrasındaki 93 Harbi (1877-1878) gibi dönemlerde Rusların bölgeye hakim olması, yerel Rum nüfusun yeni iş olanakları için Rus idaresindeki Kars, Georgia, Ermenistan ve Kırım bölgelerine göçünü hızlandırmıştır. 1839-1861 yılları arasında Kurom'un Samanlı, Karnas, Yarankandos, Çakmak, Elinbos, Huzura, Kolova, Metan ve Zinrek mahallelerinden göçler yaşanmıştır. Osmanlı hükûmeti 1870 yılında göçleri engellemek adına çalışmalar yapmış olsa da göç dalgası sürmüştür. 1876 yılı erkek nüfus sayımında Yağlıdere'de 154 hanede 784 erkek, Kurom'da 644 hanede 1104 erkek kaydedilmiştir. I. Dünya Savaşı'nın sonlarında bölgede yaşanan otorite boşluğu ve Rum çetecilik faaliyetleri sonrasında, 1923 Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi uyarınca Rum nüfus tamamen Yunanistan'a göç etmiştir. Selanik'ten gelen mübadiller ise yerleşmeyip mülklerini satarak başka yerlere gitmiş ve tarihi Kurom köyü köy statüsünü kaybederek nüfus oldukça azalmıştır.
Krom Vadisi'nin Kilise ve İbadethane Mirası
Köy sınırları içinde ve Krom Vadisi genelinde geçmişteki Hristiyan nüfustan miras kalmış çok sayıda tarihi ibadethane bulunmaktadır. Karaağaç Mahallesi'nde yer alan 1894 tarihli Kayaüstü Kilisesi ve aynı mahalledeki isimsiz kilise, inanç turizmi açısından büyük önem taşımaktadır. Bölgede ayrıca Kayaüstü mevkisindeki kilise, Düzce (Alikinos) Mahallesindeki kilise, Gavalak mevkisindeki 1845 yapımı kilise, Mohara, Kopmuş ve Livana mevkilerindeki kiliseler, Lorya Kilisesi, Mancandanos Kilisesi, Evlice (Nanak) Kilisesi, Şamanlı Yaylası Kilisesi, Zemberek Kilisesi, Ziganetli Mahallesi Kilisesi, Soğukpınar mevkisindeki kilise ve Viranköy mevkisindeki harap durumda iki adet kilise olmak üzere bölgenin zengin kültürel geçmişini yansıtan çok sayıda yapı mevcuttur.