Genel Bilgiler ve Coğrafi Konum
Veysel Eroğlu Ilısu Barajı ve Hidroelektrik Santrali, Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında enerji üretimi amacıyla Dicle Nehri üzerinde inşa edilmiştir. Tesis, Mardin ve Şırnak il sınırları arasında, Dargeçit ilçesinin 15 km doğusunda yer almaktadır. Ön yüzü beton kaplı kaya dolgu tipinde tasarlanan bu devasa yapının temelden yüksekliği 135 metredir. Barajın maksimum su kotu 526,82 metre, toplam gövde hacmi 23,7 milyon metreküp ve rezervuar hacmi ise 10,6 milyar metreküptür. Santrali besleyen gelen akarsular Garzan, Gökçesu Çayı ve Zorava Çayı'dır.
Tarihçe ve Kurulu Güç Kapasitesi
Ilısu Projesi, Dicle Nehri'nin toprak ve su kaynaklarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar doğrultusunda 1954 yılında Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından başlatılmıştır. Barajda su tutulmasına Ağustos 2019'da başlanmış; altı türbinden ilki ise 19 Mayıs 2020 tarihinde düzenlenen törenle faaliyete geçerek enerji üretimine başlamıştır. İşletmeye alındığında gövde hacmi bakımından Türkiye'nin 2. büyük barajı olan Ilısu, kurulu gücü ve yıllık enerji üretim kapasitesi açısından Atatürk Barajı, Karakaya Barajı ve Keban Barajı'ndan sonra 4. büyük HES olma özelliğini taşımaktadır.
Üretim Gücü ve Tarımsal Sulama Hedefleri
1200 MW kurulu güce sahip olan baraj, yılda ortalama 4,120 GWh (veya ±3.833 GWh) enerji üretmektedir. İlk üretime başladığı 2020 yılından 2024 yılına kadar geçen sürede ürettiği toplam enerji 11,2 milyar kWh'e ulaşan Ilısu Barajı, Türkiye'de hidroelektrik santralleri vasıtasıyla üretilen elektriğin %10'unu tek başına karşılamaktadır. Enerji üretiminin yanı sıra, barajda tutulacak ve daha sonra inşa edilecek olan Cizre Barajı'na bırakılacak sularla Nusaybin, Cizre, İdil ve Silopi ovalarında toplam 121 bin hektar alanın modern sulama teknikleriyle sulanması planlanmaktadır.
Hasankeyf Kültür Varlıklarının Korunması
Projenin yürütülmesi esnasında barajın Hasankeyf'teki kültürel varlıklar üzerindeki etkileri çeşitli kaynaklar tarafından dile getirilmiştir. Bu doğrultuda, maksimum su kotundan etkilenmeyen Hasankeyf Yukarı Şehir Alanı'nda yer alan tarihi eserler 'Arkeolojik Park ve Açık Hava Müzesi' bünyesinde sergilenecektir. Ilısu Baraj Gölü altında kalacak olan kültürel varlıkların ve yerlerinin belirlenmesi YYEP çalışmaları çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Her yıl için %15'lik yüzey çalışması ile %15'lik kazı ve taşıma çalışmasının yapılması planlanmış; bu araştırmalar, kazılar ve taşımalar için ayrılan tahmini bütçe ise 53.000.000 ABD doları olarak belirlenmiştir.