Van Vilayeti (Osmanlıca: وان ولايتی), Osmanlı İmparatorluğu'nun 1875 yılında kurulan tarihi bir vilayetidir. 20. yüzyılın başlarında yaklaşık 400.000 civarında bir nüfusa sahip olan bu vilayetin yüzölçümü yaklaşık olarak 39.000 kilometrekaredir. Vilayetin varlığı 1922 yılındaki kaldırılışına kadar devam etmiştir.
Van Vilayeti İdari Yapısı ve Sancakları
Vilayet, idari olarak sancak, kaza ve nahiyelerden oluşmaktaydı. 1909 yılı verilerine göre Van Vilayeti bünyesinde Van Sancağı ve Hakkâri Sancağı olmak üzere iki ana sancak bulunuyordu. Van Sancağı'na bağlı kazalar arasında Van, Adilcevaz, Erciş, Gevaş, Müküs, Mahmudiye ve Şıtak yer alırken; Hakkâri Sancağı ise Başkale, Çölemerik, Gevar, Mamüret-ül Hamid ve Şemdinli kazalarından oluşmaktaydı.
1914 Nüfus Yapısı ve Demografik Çeşitlilik
1914 yılı nüfus istatistiklerine göre vilayet genelinde toplam 259.141 kişi yaşamaktaydı. Bu nüfusun demografik dağılımında 179.380 Müslüman, 67.792 Ermeni, 1.383 Yahudi, 8.091 Nasturi ve 1.128 Keldani yer almaktaydı. Ayrıca Mahmudiye kazasında 1.366 Yezidi nüfusun varlığı da kaydedilmiştir. Bu veriler, vilayetin çok dinli ve çok kültürlü yapısını somut bir şekilde ortaya koymaktadır.
Sancakların Nüfus Dağılımı
Vilayeti oluşturan sancaklar bazında nüfus incelendiğinde, Van Sancağı 109.517 Müslüman, 61.533 Ermeni, 828 Yahudi ve 293 Nasturi olmak üzere toplam 172.171 kişilik bir nüfusa sahipti. Hakkâri Sancağı ise 69.863 Müslüman, 6.259 Ermeni, 1.109 Yahudi, 7.263 Nasturi ve 835 Keldani ile toplamda 86.970 kişilik bir nüfusu barındırıyordu. Bu tarihi veriler vilayetin nüfus dağılımını detaylıca göstermektedir.