Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak çalışan ve ülkenin dışişlerinden sorumlu olan resmi devlet kurumudur. Türkiye'nin diğer devletler ve uluslararası örgütlerle olan tüm diplomatik ilişkilerinin yürütülmesinden sorumlu olan bakanlığın başında günümüzde Hakan Fidan bulunmaktadır.
Osmanlı İmparatorluğu Dönemi Tarihsel Kökenleri
Bakanlığın kurumsal kökleri Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanmaktadır. 19. yüzyıla kadar Osmanlı Devleti'nin dış işleri Reis-ül Küttabın yönetiminde idare edilmekteydi. Reis-ül Küttaplık makamı, dış ilişkilerin yanı sıra devlet yazışmalarını yapmak ve devletin ana kayıtlarını tutmak gibi görevleri de üstlenmişti. 1793 yılında III. Selim döneminde ilk sürekli Büyükelçilik Londra'da açılmış ve Yusuf Agah Efendi ilk sürekli Osmanlı Büyükelçisi olarak atanmıştır. Bu adım, Osmanlı Devleti'nin sürekli temsil ve karşılıklılık esaslarına dayalı diplomasiyi uygulamaya başlamasını sağlamıştır.
Reis-ül Küttaplık sisteminin günün diplomatik ihtiyaçlarına uygun olarak yapılandırılması amacıyla II. Mahmut döneminde önce Tercüme Odası kurulmuştur. 1835 yılında ise Padişah, harici işlerin artması ve önem kazanması sebebiyle Reis-ül Küttaplık makamını nezaret seviyesine yükseltmiştir. Son Reis-ül Küttap olan Yozgatlı Akif Efendi, müşirlik rütbesiyle ilk Umur-ı Hariciye Nazırı yapılmıştır.
Millî Mücadele ve Cumhuriyet Dönemi
Cumhuriyet dönemi dış politikasının temelleri Millî Mücadele yıllarında atılmıştır. 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasının hemen ardından oluşturulan ilk Millî Hükûmetle birlikte Hariciye Vekaleti de 3 Mayıs 1920 tarihinde resmen kurulmuş ve başına Bekir Sami Bey getirilmiştir. Kısıtlı imkânlarla kurulan Hariciye Vekaleti, Millî Mücadele dönemindeki yoğun dış temasları yönetmiş ve Lozan Barış Antlaşması'na giden süreçte kritik rol oynamıştır.
Cumhuriyetin kurulmasının ardından teşkilat yapısını hızla geliştiren Hariciye Vekaleti, 1927 yılında çıkarılan 1154 sayılı kanun ile bakanlığın günümüzdeki kurumsal yapısının temellerini atmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu yana Mustafa Kemal Atatürk'ün görüş ve ilkeleri Türk dış politikasının yürütülmesinde rehber olmuş, 'Yurtta barış, dünyada barış' özdeyişi temel hedefi oluşturmuştur. Bu doğrultuda İkinci Dünya Savaşı yıllarında uygulanan etkin diplomasi sayesinde Türkiye, savaşın yıkıcı etkilerinden korunmuştur.
Dünya Savaşı Sonrası Değişim ve Şehitlerimiz
İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan uluslararası ortam, çok taraflı siyasi ve ekonomik ilişkilerin artmasını beraberinde getirmiştir. 1950'li yıllardan itibaren bakanlığın dış teşkilatı büyük bir büyüme kaydetmiştir. 1970'li yıllarla birlikte, dış teşkilatta görevli memurları hedef alan planlı Ermeni terörizmi yaşanmıştır. Ermeni terör örgütü ASALA'nın gerçekleştirdiği suikastlar ile Yunanistan'da faaliyet gösteren 17 Kasım örgütünün saldırıları sonucunda 5'i büyükelçi olmak üzere 39 Dışişleri mensubu şehit edilmiştir. Soğuk Savaş'ın bitimiyle ortaya çıkan yeni coğrafi koşullarla birlikte dış misyonların sayısı daha da artırılmıştır.