Türk Dil Kurumu'nun Tarihçesi ve Önemi
Türk Dil Kurumu (TDK), Türkiye'nin başkenti Ankara'da yer alan, Türk dili üzerine çalışmalar gerçekleştiren ve eserler yayımlayan bir devlet bilim kurumudur. Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatı ile 12 Temmuz 1932 tarihinde "Türk Dili Tetkik Cemiyeti" adıyla bir dernek olarak kurulan bu yapı, Türkçeyi incelemek ve Türkçenin gelişmesini sağlamak amacıyla faaliyete geçmiştir. Kurum, 1983 yılından itibaren Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesinde bir devlet kurumu olarak çalışmalarını sürdürmektedir.
Kuruluş Öncesindeki Tarihsel Gelişmeler
Cumhuriyetin ilanının ardından, Türkçeyi bir bilim ve kültür dili düzeyine ulaştırmak amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde bir "Dil Heyeti" oluşturulması planlanmış fakat bu kurul uzun süre hayata geçirilememiştir. Nihayet 23 Mayıs 1928'de dokuz üyeli özel bir kurul olarak kurulan Dil Heyeti (veya Alfabe Encümeni), Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa'nın da katılımıyla Dolmabahçe Sarayı'nda "Elifba" ve "Gramer" kolları altında çalışmalar yürütmüştür. Yeni alfabenin 1 Kasım 1928'de kabul edilmesinin ardından üye sayısı 17'ye çıkarılan kurul; Türkçe dil bilgisi kurallarını saptama, okul sözlüğü ve yazım kılavuzu hazırlama ile Fransızca Larousse sözlüğünü Türkçeye çevirme çalışmaları yürütmüştür. Kurulun 1929'da başladığı "Türk Söz Kitabı" adlı sözlük çalışması esnasında terimlerin Türkçeleştirilmesi ve lehçelerin dahil edilip edilmemesi konularında yaşanan tartışmalar TBMM'ye yansımış ve Temmuz 1931'de çalışmalar durdurulmuştur. Bu durum, siyasi baskılardan uzak, bağımsız bir örgütün kurulması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır.
Dernek Dönemi ve Çankaya Köşkü Toplantısı
Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti'nin yapısı örnek alınarak yeni bir dernek kurulmasına karar verilmiştir. Birinci Tarih Kurultayı'nın devam ettiği 10 Temmuz 1932 gecesi Mustafa Kemal Atatürk, üyeleri Çankaya Köşkü'nde toplayarak dil sorununun çözümünü tartışmıştır. Ertesi gün, 11 Temmuz 1932 akşamı ise Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti üyeleri ile Falih Rıfkı ve Ruşen Eşref Beyleri köşke çağırarak "Türk Dil Tetkik Cemiyeti" adıyla yeni bir cemiyetin kurulmasını talep etmiştir. Cemiyetin tüzük taslağı, kurucu üyeleri ve çalışma esasları bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından belirlenmiştir. Cemiyetin başkanlığına Samih Rıfat, genel yazmanlığına ise Ruşen Eşref getirilmiştir. Kurucu kadroda ayrıca Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Celâl Sahir Erozan da yer almıştır. Böylece cemiyet; hepsi de milletvekili ve edebiyatçı olan kurucu üyeler tarafından 12 Temmuz 1932'de kurulmuş ve Ankara Halkevi'nde tahsis edilen bir odada faaliyete başlamıştır.
I. ve II. Türk Dil Kurultayları
Cemiyetin yönetim kurulunu belirlemek ve tüzüğe son şeklini vermek üzere geniş katılımlı bir kurultay düzenlenmesi kararlaştırılmıştır. 26 Eylül - 5 Ekim 1932 tarihleri arasında Dolmabahçe Sarayı'nda 917 katılımcıyla gerçekleştirilen ilk kurultayda, derneğin amacı "Türk Dili Tetkik Cemiyetinin maksadı, Türk dilinin öz zenginliğini meydana çıkarmak, onu dünya dilleri arasında değerine yaraşır yüksekliğe eriştirmek" olarak belirlenmiştir. Ayrıca her yıl 26 Eylül'ün "Dil Bayramı" olarak kutlanması kabul edilmiştir. 18-23 Ağustos 1934 tarihleri arasında düzenlenen İkinci Türk Dil Kurultayı'nda ise dillerin gelişim süreci üzerinde durulmuş ve kurumun adı "Türk Dili Araştırmaları Kurumu" olarak değiştirilmiştir.