Tripolis ad Maeandrum Antik Kenti'ne Genel Bakış
Tripolis ad Maeandrum (diğer adlarıyla Neapolis, Apollonia ve Antoniopolis), Denizli il merkezinin 40 km. kuzeyinde, Buldan ilçesine bağlı Yenicekent mahallesinin doğusunda yer alan görkemli bir antik şehirdir. Büyük Menderes Nehri'nin yakınından geçmesi nedeniyle Tripolis ad Maeandrum veya Apollonia ad Maeandrum olarak da adlandırılmıştır. Bergama Krallığı tarafından kurulduğu tahmin edilen yerleşim, Lidya kentleri arasında konumlandırılmakla birlikte Frigya ve Karya sınırları içerisinde de gösterilmiştir. Kentin Lidya - Frigya - Karya üçgenindeki bu stratejik ve avantajlı konumu, gerçekleştirdiği yoğun ticaret sayesinde bölgenin en zengin kentlerinden biri hâline gelmesini sağlamıştır.
Tarihsel Coğrafya ve Coğrafi Tanımlamalar
Tripolis hakkındaki en eski yazılı kayıt antik yazar Plinius tarafından yapılmış ve kent bir Lidya şehri olarak ele alınmıştır. Buna karşın Batlamyus ve Bizanslı Stefanos şehri Karya coğrafyasının bir parçası olarak tanımlarken, Bizanslı İeroklis ve araştırmacı William Mitchell Ramsay de kenti Lidya sınırları içinde konumlandırır. Antik çağda kendi adına sikkeler basan Tripolis'in bu sikkelerinin bazılarında Leto tasvirleri bulunmaktadır. Bizanslı Stefanos ayrıca kendi yaşadığı dönemde kentin Neapolis olarak adlandırıldığını belirtmektedir.
Antik Piskoposluk Merkezi Olarak Önemi
Tripolis şehri, Sardis'e bağlı bir metropolitliğin yardımcı piskoposluğu olan antik bir piskoposluk merkezidir. MS 325 yılında gerçekleştirilen Birinci İznik Konsili'ne katılan Lidya piskoposları listesinde Tripolis'in adının geçmesi, kentin piskoposluk düzeyinde önemli bir dini merkez olduğunu kanıtlamaktadır. Piskoposluk tarihi hakkında sınırlı bilgi bulunmakla birlikte, MS 325'teki konsile katılan Agogius, Kalkedon ve Efes konsillerinde yer alan Commodus ile Leontius, Paulus, Joannes, Anastasius ve Sisinnius gibi piskoposların isimleri tarihi kayıtlarda mevcuttur. Katolik Kilisesi'nin itibari (titular) piskoposluklar listesinde yer alan bu bölge, geç Roma dönemi Lidya eyaletinin bir parçası olarak kabul edilir. Ayrıca 1456 yılında Nicolas Fryes de Brisaco'nun bu göreve atandığı bilinmektedir.
Arkeolojik Kazılar ve Günümüze Ulaşan Eserler
Tripolis ad Maeandrum antik kentinde günümüze ulaşan yapıların çoğunluğu Roma dönemi MS I-III. yüzyıllara aittir. Bölgenin aktif fay hatlarına yakınlığı ve buna bağlı olarak yaşanan yıkıcı depremler, şehrin zamanla önemini yitirerek terk edilmesine sebep olmuştur. Kentteki ilk arkeolojik araştırmalar 1993 yılında Denizli Müze Müdürlüğünce küçük çaplı bir kurtarma kazısı olarak yapılmıştır. Sistematik kazı ve araştırmalar ise 2007 yılında Ege Üniversitesi tarafından Roma caddesi ve doğu nekropolünde başlatılmıştır. 2012 yılından itibaren Denizli Müzesi başkanlığında, Pamukkale Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bahadır Duman'ın bilimsel danışmanlığında çalışmalar kesintisiz sürdürülmektedir. 2019 yılı kazılarında MÖ 2. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilen 32 metre genişliğinde ve 7 metre uzunluğunda devasa bir anıtsal çeşme ortaya çıkarılmıştır. 2023 kazı programında ise konut alanları, doğu sur duvarı, taş kesme atölyesi güneyi, devlet agorası doğu portiği ve tiyatro tepesindeki çalışmalar yürütülmüştür.