Toros Dağları'nın Coğrafi Konumu ve Genel Özellikleri
Toros Dağları ya da kısaca Toroslar, Türkiye'nin Akdeniz kıyılarına paralel olarak, Teke Yarımadası'ndan Suriye'ye, hatta iç kesimlere de uzayarak Irak sınırına varan ve içinde birçok sıradağı da barındıran devasa bir dağ zinciridir. Alpin kuşağının bir parçası olan bu zincirin en yüksek noktası 3.767 metrelik Kızılkaya zirvesidir.
Jeolojik Oluşumu ve Yapısı
Toroslar, Kuzey Anadolu Dağları gibi III. jeolojik zamanda Alpin Orojenezi ile oluşmuştur. II. jeolojik zaman boyunca Tetis Okyanusu'nun tabanında bulunan arazi tortul maddelerle dolmuş; akarsu, rüzgâr, buzul, dalga ve deniz akıntıları gibi dış kuvvetlerin taşıdığı malzemeler zamanla birikerek tortul taşlara dönüşmüştür. Afrika Levhası ve Arap Levhası'nın kuzeye doğru hareketiyle oluşan yan basınçlar, bu yumuşak tortul tabakaların kıvrılarak yükselmesine ve Alpin kuşağının bir parçası olan Toros Dağları'nın oluşmasına sebep olmuştur. Arap levhası daha hızlı hareket ettiğinden Güneydoğu Toroslar daha dış bükey bir hal almıştır. Ayrıca dağlar üzerinde bulunan deniz tarağı fosilleri, Toroslar'ın bir zamanlar deniz tabanı olduğunun somut bir kanıtıdır.
Toros Dağları'nın Üç Ana Bölümü
1. Batı Toroslar (Antalya Toros Dağları)
Teke Yarımadası'ndan başlayarak Antalya Körfezi'nin çevresinde bir yay çizer. Doğuda Taşeli Platosu ve Göksu Nehri ile Orta Toroslar'dan ayrılır. Bu sıradağlar bünyesinde Akdağlar, Bey Dağları, Katrancık Dağı, Geyik Dağları ve ön sırada Yanartaş dağlarını barındırır. Ayrıca antik bir yerleşim olan Termessos antik kenti de Batı Toroslar'daki bu dağlık alana kurulmuştur.
2. Orta Toroslar
Kabaca Mersin-Antalya sınırından başlayarak kuzeydoğu yönünde Binboğa Dağları'na kadar devam eder. Bu bölümde Akçalı Dağları, Bolkar Dağları, Aladağlar ve Tahtalı Dağları yer alır. Mersin ilinde bulunan Gülek Boğazı ile Adana ilinde bulunan tarihi Varda Köprüsü bu coğrafyanın önemli geçit ve yapılarındandır.
3. Güneydoğu Toroslar
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin ve Kuzey Mezopotamya'nın coğrafi olarak kuzey sınırını oluşturur ve Dicle Nehri kaynağını bu kısımdan alır. Güneydoğu Toroslar'ın batı sınırı Ceyhan Nehri vadisinden, Ahır Dağı ve Engizek Dağı ile başlar; Bey Dağları, Hazarbaba Dağı, Maden Dağı, Mastar Dağı, Akdağ, Akçakara dağları, Muşgüneyi Dağları, İhtiyarşahap Dağları ile Hakkâri yöresine ulaşır. Hakkâri civarında 3000-4000 m yüksekliklere ulaşan sarp, keskin zirveli ve paralel dizilmiş Karadağ, Sat Dağı, Buzul (Cilo) Dağları, Sümbül Dağı, Samur Dağı, Altın Dağı, Serdolusu Dağı ve Tanintanin Dağları yer alır.
Toros Dağları Üzerindeki Polyeler
Toroslar üzerindeki polyelerin (karstik düzlükler) çoğunluğu Orta ve Batı Toroslar üzerinde, Isparta Açısı üzerinde bulunur. Bu alanda belirlenen 175 polyenin %90'ı 447 ile 1865 m yükseltileri arasındadır. Polyelerin en batısında Muğla Polyesi, en doğusunda ise Van'daki Uzuntekne Polyesi bulunur. Yükseklikleri 40 m (Muğla Polyesi) ile 2260 m (Höyükalanı Polyesi) arasında değişen bu düzlüklerin en küçüğü 0,5 km² ile Arı polyesi, en büyüğü ise 521 km² alan kaplayan Kestel Polyesi'dir.