Toptepe Höyüğü, Trakya Bölgesi'nde Tekirdağ il merkezinin doğusunda, Marmaraereğlisi'nin 4 km. batısında yer alan tarihi bir höyüktür. İlk yerleşim alanı, denize doğru uzanan 70 metre genişliğindeki kayalık bir burun üzerinde kurulmuştur. Bu balıkçı topluluğun kayık ya da sallarını çektikleri koylarse burnun iki yanında yer alan küçük koylardan oluşmaktadır. Höyüğün hemen yanında küçük bir pınar bulunmaktadır.
Toptepe Höyüğü Kazı Çalışmaları
Höyük, ilk defa 1966 yılında Ankara İngiliz Arkeoloji Enstitüsü'nden David H. French tarafından tespit edilmiştir. Ancak höyük alanı bir yazlık sitenin arazisinde yer aldığından, 1988 ve 1989 yıllarında yapılaşma sebebiyle ağır bir tahribata uğramıştır. Durumun fark edilmesi üzerine 1989 yılında, tahribattan kurtarılabilen 60 metrekarelik bir alanda Tekirdağ Müzesi adına kurtarma kazılarına başlanmıştır. Bu kazılar, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Prehistorya Anabilim Dalı'ndan Prof. Dr. Mehmet Özdoğan başkanlığında yürütülmüştür.
Tabakalanma ve Arkeolojik Buluntular
Tahribat öncesi yüzey bulguları höyükte üç kültür evresi olduğunu göstermiştir. En üst tabaka Bizans ve Osmanlı Dönemleri, ikinci tabaka Helenistik - Arkaik Dönemler, üçüncü tabaka ise Erken Tunç Çağı tabakasıdır. Ancak iş makinelerinin üst tabakaları tahrip etmesi nedeniyle kazı çalışmalarına Erken Tunç Çağı tabakalarının çok altından başlanabilmiştir. Anakayaya kadar uzanan 3,80 metre kalınlıktaki kültür dolgusunda 14 tabaka saptanmıştır. Höyükteki kazılarda ele geçen en dikkat çekici parça, 3. evrede bulunan kadın biçiminde büyük depolama kabıdır. Bu kabın biçim ve bezeme özellikleri Orta Tuna Bölgesi'nin Klasik Tisza Evresi'ne ait insan biçimli kaplarına benzemekle birlikte, Orta Avrupa'daki tüm örneklerinden çok daha görkemli olduğu belirtilmektedir. Diğer yandan 2. evrede bulunan çanak çömlek; iç yüzeyi açkılanıp dış yüzeyi kaba halinde bırakılmış, tırnak ya da parmak baskı bezemeli kaplar gibi buluntularla Orta Balkanlar'ın Vinča B – C geçiş dönemi ve Karanovo III-IV arasına tarihlenmektedir.
Höyükteki Ağır Tahribat ve Tarihsel Önemi
Höyük, bir yazlık sitenin üç katlı gazino binası ve kuzeye uzanan terası ile aynı siteye ait yazlık konutlar yüzünden ağır bir tahribata uğratılmış ve geriye neredeyse hiçbir şey bırakılmamıştır. Tahribat öncesinde höyükte 10-12 metre kalınlıkta bir kültür tabakasının olduğu anlaşılmaktadır. Üst tabakalardaki Helenistik Dönem, Kumtepe Ib ve Troya I evresine ait kalıntılar tümüyle yok edilmiştir. Kazı başkanı Prof. Dr. Mehmet Özdoğan; 1988 yılında gidilmeyip 1989 yılının nisan ayında gidildiğinde gazino binasının inşa edilmiş olduğunu, ayrıca 36 dönüme yayılan Helenistik dönem yerleşmesinin yerine yüz kadar yazlık ev yapıldığını yazmaktadır. Tahribatın neden olduğu bir başka kayıp da, daha önceden, o güne kadar Anadolu'da hiç bilinmeyen bir kültüre ait çanak çömlek parçalarına rastlanmış olmasıdır ki bu kültüre ait çok az sayıda buluntu ele geçmiştir. Höyüğün 3. evresine ilişkin radyokarbon tarihendirmesi MÖ 4.205 ± 40 ve 4.145 ± 40, 4. evresi ise MÖ 4.460 ± 180 tarihlerini vermektedir. Toptepe Höyüğü'ndeki kabaca MÖ 4.300 yıllarındaki Orta Kalkolitik Çağ yerleşmesi arkeoloji dünyasında 'Toptepe Kültürü' olarak tanımlanmış olup, Baklanlar ve Orta Avrupa kültürleri ile Anadolu arasındaki ilişkiler yönünden büyük önem taşımaktadır.