Urartu Krallığı'nın İhtişamlı Mirası: Toprakkale (Rusahinili)
Türkiye'nin Van ilinde yer alan Toprakkale (diğer adıyla Rusahinili), Urartu Krallığı'nın en önemli savunma ve yerleşim merkezlerinden biridir. Urartu Kralı I. Rusa (M.Ö. 735-714) döneminde inşa edilen bu görkemli kale, "Urartu kralı I. Rusa'nın kenti" anlamına gelen Rusahinili ismiyle de anılmaktadır. Büyük ölçüde toprakla kaplı kerpiç malzemeden inşa edilen yapı, dönemin mimari ve mühendislik yeteneklerini günümüze taşıyan eşsiz bir tarihi anıttır.
Yüzyılı Aşan Arkeolojik Kazılar ve Keşifler
Toprakkale'deki ilk arkeolojik kazı çalışmaları 1875 yılından itibaren başlamış ve günümüze kadar Rus, İngiliz, Alman ve Türk arkeologlar tarafından titizlikle yürütülmüştür. Tarihsel süreç boyunca 1880'de Hormuzd Rassam, Van'daki İngiliz Konsolos Yardımcısı Yüzbaşı E. Clayton ve G. C. Raynolds; 1898'de Waldemar Belck ve Carl Ferdinand Friedrich Lehmann-Haupt; 1911-1912 yıllarında Hovsep Orbeli ve Nikolay Yakovleviç Marr; son olarak da 1959-1961 ile 1976 yıllarında Erzen tarafından bölgede önemli kazı çalışmaları gerçekleştirilmiştir.
Paha Biçilemez Urartu Eserleri ve Dünya Müzeleri
Toprakkale kazılarında bronz, altın, gümüş ve fildişinden yapılmış, olağanüstü işçiliğe sahip çok sayıda eser gün yüzüne çıkarılmıştır. Bu buluntular arasında 136 cm yüksekliğindeki anıtsal bronz şamdan, adak kalkanları ve kabartmalar en dikkat çekici olanlar arasındadır. Kaleden çıkarılan en geç tarihli buluntular olan bronz adak kalkanları, kronolojik konumu kesin olmayan geç dönem Urartu kralı Rusa'nın (Erimena'nın oğlu) yazıtlarını taşımaktadır. Elde edilen eşsiz eserlerin bir kısmı 1887 yılında Berlin Önasya Müzesi tarafından satın alınmıştır.
Kültürel Mirasın Dağılımı ve Ziyaret Bilgileri
Toprakkale'den çıkarılan tarihi eserler günümüzde dünyanın ve Türkiye'nin en seçkin müzelerinde korunmakta ve sergilenmektedir. Urartu baş tanrısı Haldi'ye adanmış olan Haldi tapınağına ait adak masası bugün İstanbul'daki Eski Şark Eserleri Müzesi bünyesinde yer almaktadır. Diğer önemli buluntuların bir kısmı Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenirken; eserlerin geri kalan kısımları Britanya Müzesi, Berlin müzeleri ve Sankt Petersburg'daki Ermitaj Müzesi gibi uluslararası alanda saygınlığı olan kültür kurumlarında muhafaza edilmektedir.